Mantıksal ve Metafiziksel Açıdan İbn Rüşd Felsefesinde İmkân

Abstract

İmkân ve mümkün, mantık, matematik, fizik ve metafizik gibi birçok disiplinde, özel hususiyetlerle yaygın kullanıma sahip olan kavramlardır. İmkân olgusuna ilişkin bir yaklaşım, geniş bir kullanım ağına sahip olmasından dolayı bir filo- zofun felsefesinin karakteristiğini önemli oranda yansıtacak niteliğe sahiptir. Bu hassasiyetlerle bu makale, İbn Rüşd’ün imkâna ilişkin düşüncelerini çözümle- meye çalışmaktadır. Adı geçen disiplinler bağlamında İbn Rüşd’ün imkâna iliş- kin düşünceleri kendinden bir değerlendirmeyle ele alınmaktadır. Bunun yanı sıra, gerek mantıksal gerek metafiziksel olarak temelleri durumunda olan Aristo- teles’in sistemiyle şekillenen İbn Rüşd’ün imkâna ilişkin görüşleri, Fârâbî ve İbn Sînâ ile olan benzerlik veya etkilenmeler göz önünde bulundurmak suretiyle bir yöntem takip edilmiştir. Bu çerçevede İbn Rüşd’ün imkân hakkındaki düşünce- leri, tanım teorisi bağlamında mümkünün kavramsal analizi ve felsefî kullanımı, birbirini gerektirme ve karşı-olum ilişkilerinde mantıksal boyutu, matematiksel. olarak mümkün önermelerin nicel olarak tekrarından dolayı aldığı epistemik de- ğerler ve imkânın dayanak durumunun. belirlenmesiyle birçok açıdan metafizik- sel boyutunun değerlendirilmesi gibi temel meselelerle şekillenmiştir.