Bursalı Hâşimî Divanı'nda Bulunan Tarih Manzumeleri Üzerine Bir İnceleme

Abstract

Tarih düşürme, Klasik edebiyatımızda yaygın kullanılan bir edebî sanattır. Harflere ve sayılara manalar yüklemek yazının icadı kadar eskiye dayanmaktadır. Her millet kendi alfabe ve rakamlarına göre formüller oluşturmuştur. Tam olarak nerede ve ne zaman çıktığı belli olmayan bu sistemin edebiyatımızdaki menşei İranlılara dayanmaktadır. XV. yüzyıldan itibaren Klasik edebiyatımızda örneklerini vermeye başlayan tarih düşürme sanatı, Cumhuriyet döneminde de varlığını sürdürmüştür. Divan edebiyatındaki pek çok şair tarih düşürmüştür. Bu şairler içerisinde Kandî, Emrî, Sürûrî ve Antepli Aynî gibi şairler tarih düşürme ustaları olarak bilinirler. XVI. yüzyılın sonları ile XVII. yüzyılın başlarında yaşamış olan Bursalı Hâşimî de bu müverrihlerle beraber ismi zikredilen bir şairdir. Hâşimî’den bahseden edebiyat tarihi kaynakları, genelde onun tarih düşürmedeki ustalığına değinirler. Divan’ında 131 tarih manzumesi bulunan şairin, bu manzumelerin toplamında 700’ün üzerinde tarih düşürmüştür. Bu çalışmada, Bursalı Hâşimî’nin divanında bulunan tarih manzumeleri tür, tarih, ölçü ve konu gibi farklı açılardan tasnif edilmiştir. Bu tasnif çerçevesinde bazı sayısal değerler de kullanılarak tarih manzumelerinin örneklerle beraber değerlendirilmesi yapılmaya çalışılacaktır.