Ortaokul Türkçe Ders Kitaplarında Yer Alan Kurmaca Metinlerin “odaklayım” ve “anlatıcı” Açısından İncelenmesi

Abstract

Kurmaca metinlerin yapılandırılmasında yazarın tercih ettiği bakış açısı okurun metni kavrama biçimineyön verir. Nitel ve betimsel bir desenle yapılandırılan bu çalışmada ortaokul Türkçe ders kitaplarında yer alan30 kurmaca metin odaklayım ve anlatıcı açısından incelenmiştir. Elde edilen verilere göre incelenen kurmacametinlerde anlatıcılar, sıklıkla dışta konumlanmakta ve olayları dışarıdan gözlemlemektedirler. Genelanlamda öznel ve nesnel odaklayım biçimlerinin birlikte kullanıldığı ve herhangi bir metinde çokluodaklayıma yer verilmediği görülmüştür. Nesnel odaklayım biçimi (n:30) tüm metinlerde tercih edilirkenöznel odaklayım (n:16) daha az dağılm düzeyine sahiptir. Üç farklı odaklayım biçiminin (iç, dış ve ikiliodaklayım) (n:3) birlikte kullanıldığı metinlerin sıklık düzeyinin düşük olduğu söylenebilir. İncelenenkurmaca metinlerde anlatıcının çoğunlukla dışta konumlandığı ve yetişkin sesinin kurguya egemen olduğubelirlenmiştir. Bu da karakterlerin içsel dünyalarıyla değil de dıştaki bir ses aracılığıyla tanınmalarına nedenolmaktadır. Genel anlamda metinlerde yetişkin sesinin ağır basması yetişkin anlatıcıyı kurgusal dünyadaimtiyazlı bir konuma yerleştirmektedir. Özellikle elöyküsel anlatıcı türü, anlatıcı sesinin yetişkin olması,anlatıcının dışta konumlanması bunun temel göstergeleridir. Bu açıdan incelenen kurmaca metinlerdekianlatıcı ile çocuk okur/öğrenci arasında bir mesafe oluşturulduğu söylenebilir. Genel bir değerlendirmeyleortaokul Türkçe ders kitaplarındaki kurgusal metinlerde yetişkin görme biçiminin egemen olduğu, çocukbakış açısının yeterli düzeyde yakalanmadığı, çocuk okurla anlatıcı arasında otoriteye dayalı bir uzaklıkyaratıldığı söylenebilir. Bu çalışmanın dışında çocuklara seslenen çeşitli yapıtlar ya da metinler odaklayım,bakış açısı ve anlatıcı açısından incelenebilir.