Çuvaşça ve Sümerce Sözcük Denklikleri Üzerine

Abstract

Sümerce ile Türkçe arasında en güncel çalışmalara göre 200’den fazla ortak sözcük bulunduğu bilinmektedir. Eklemeli dil yapısına sahip bu iki dilden Sümerce günümüzde kesin olarak bir dil ailesinde kabul edilmemekte; Türkçe ise Altay dil ailesine dahil edilmektedir. Genel olarak Türkçe dışındaki Altay dilleri sözcük içerisinde r-l seslerinin ön planda olduğu diller olarak değerlendirilmektedir. Türk dillerinde ise bu seslere karşılık z-ş seslerinin bulunduğu bilinen bir gerçektir. Türk dilleri içerisinde r- seslerinin tek bir temsilcisi bulunmaktadır; o da Çuvaşçadır. En erken dönemde ayrışma yaşayan tarihî Türk lehçesi olarak kabul edilen Çuvaşça bu özelliği ile Türk dillerini Altay dil ailesine ait diğer dillerle ilişkilendiren son derece önemli bir konumda bulunmaktadır. Türkçe ile Sümerce arasındaki sözcük denklikleri doğal olarak Dîvânu Lugâti’t-Türk ve Clauson’un An Etymological Dictionary of pre-thirteenth-century Turkish gibi eldeki en eski sözlükler aracılığıyla yapılabilmiştir. Ancak bu kaynaklar z-ş seslerinin korumuş olduğu tarihî lehçelere ait olduklarından, Sümerce söz varlığındaki r- l seslerini barındıran sözcüklerin tespit edilmesi noktasında verimsizdirler. Bu kaynaklar, Çuvaşçada кар- (kar-) Örtmek, perde çekmek, Sümercede gur/gur8 Örtmek, sarmak, gizlemek; Çuvaşçada çыр- (şır-) Yazmak, kaleme almak, çizmek, Sümercede sar Yazmak; sir5 yazı, Genel Türkçede boz- ‘bozmak’, Sümercede bur2 ‘silmek, yıkmak, bozmak’ örneklerindeki gibi bazı sözcük denkliklerinin tespit edilmeden kalmış olmalarına neden olmuştur. Çalışmada neticesinde Çuvaşça ile Sümerce arasında toplamda 58 adet sözcük denkliği tespit edilmiştir. Daha önceki çalışmalarda tespit edilmiş olan 10 denklik çıkarıldığında 48 yeni sözcük denkliği tespit edilmiş olmaktadır. Böylece Türk dilleri ile Sümerce arasında 50’ye yakın yeni sözcük denkliği eklenebilecektir.