Füsun Akatlı’nın Edebiyat Felsefesi

Abstract

Cumhuriyet dönemi estetiğinin/sanat felsefesinin incelendiği çalışmalarda kadın düşünürlere yeterince yer verilmediği görülmektedir. Bu eksikliğin sebebi Cumhuriyet döneminden itibaren ivme kazanan estetiğin bütünsel bir değerlendirmesinin hâlâ yapılmamış olması yanı sıra estetiğin kuruluşunun İsmail Tunalı'nın çalışmaları ile tamamlandığı yönündeki kabuldür. Tunalı'nın estetiği temellendirme çabasının öne çıkması, diğer estetik çalışmaların ikinci plana itilerek görülmesinin önünde engel oluşturmuştur. Ancak Cumhuriyet dönemi estetik çalışmaları bütünsel olarak yeniden değerlendirildiğinde estetik alanındaki çeşitlilik ve zenginlik ortaya çıkmakta, bu çeşitlilikte kadınların payı da belirginleşmektedir. Cumhuriyet döneminde eserleriyle sanat felsefesine katkı sağlayan Necla Arat ve Ioanna Kuçuradi'nin yanında Füsun Akatlı ayrıcalıklı bir yere sahiptir. Doktora tezinden bu yana edebiyat felsefesinin sorunlarıyla ilgilenen Akatlı, çalışmalarını eleştiri ve deneme türünde sürdürmüş, sanat felsefesini edebi bir tür üzerinden sergilemeye özen göstermiştir. Akatlı'nın temel kaygılarından biri felsefe temelli eleştiri, diğeri sanat eseri odaklı eleştiridir. 70'li yıllarda tamamladığı doktora tezinde edebi eserlerin değerlendirilmesi sorununu inceleyerek I. A. Richards ile Hartmann'ın görüşlerini karşılaştırmış, Richards'ın görüşlerini eksik bulmuştur. Hartmann'ın tabakalar teorisine eklemlediği değer görüşüyle felsefe temelli eleştirinin ve sanat yapıtının bağımsız varlığında eleştirinin zeminini kurmuştur. Akatlı felsefe etkinliğini hocalığının yanında deneme ve Türk edebiyatını konu edindiği eleştiri türünde yazdığı eserlerle devam ettirmiştir. Akatlı'nın denemeci ve eleştirmen yanının ağır basması yüzünden felsefeciliği gölgede kalmış, çalışmaları felsefe alanında hak ettiği yeri bulamamıştır. Doktora tezindeki görüşlerle, felsefe ve edebiyatın kavşağı olarak değerlendirdiği deneme ve eleştirilerindeki görüşler bir araya getirildiğinde Akatlı'nın edebiyat felsefesi ortaya çıkmaktadır. Bu yanıyla Akatlı, doktora tezinden beri sürdürdüğü üretimlerle sürekli ve kararlı bir edebiyat felsefesi yapmış Cumhuriyet dönemindeki tek kadın olarak özel bir konumda yer almaktadır.