İslamiyet’te Buhur Geleneği ve İran Üretimi Seramik Buhurdan Örnekleri

Abstract

Türk El Sanatları’nın öneml􀵴 b􀵴r grubunu teşk􀵴l eden seram􀵴k eserler, toplumların yaşayışları, ekonom􀵴ler􀵴, kültürler􀵴, gelenekler􀵴 ve 􀵴nançları hakkında öneml􀵴 b􀵴lg􀵴ler sunmaktadır. Günümüze ulaşan seram􀵴k buluntular; 􀵴şlev, tür ve form bakımından çeş􀵴tl􀵴l􀵴k arz etmekted􀵴r. Buhurdanlar da bu zeng􀵴n çeş􀵴tl􀵴l􀵴ğ􀵴n b􀵴r grubunu oluşturmaktadır. Buhurların konulduğu özel kaplara buhurdan veya tütsü kabı den􀵴lmekted 􀵴r. İslam􀵴yet önces􀵴 dönemlerden ber􀵴 kullanıldığı b􀵴l􀵴nen buhurdanlar; seram􀵴k, p􀵴r􀵴nç, bakır, bronz, gümüş ve altın g􀵴b􀵴 çeşitli malzemelerden üret􀵴lm􀵴şt􀵴r. Buhur kel􀵴mes􀵴; Farsça “buhur”, Arapça “bahur” ve Türkçe “tütsü” g􀵴b􀵴 değ􀵴ş􀵴k 􀵴s􀵴mlerle adlandırılmıştır. Kültürlerin ve dinlerin ortak mirası olarak kabul edilen buhur; gerek d􀵴n􀵴 r􀵴tüellerde, cenaze törenlerinde ve evliliklerde gerekse de s􀵴h􀵴r, büyü ve ş􀵴fa amaçlı kullanımının yanında mekâna güzel m􀵴st􀵴k koku yayması için yakılmıştır. Aynı zamanda 􀵴nsanlar buhuru sağlık alanında da terc􀵴h etm􀵴şlerd􀵴r. Bu çalışmada, İran menşeili 12. yüzyıla ait sırlı buhurdanlar ve İslam􀵴yet’te buhur geleneğ􀵴 􀵴ncelenerek, İslam sanatı 􀵴ç􀵴ndek􀵴 yer􀵴 ve önem􀵴 vurgulanmaya çalışılmıştır. Çeşitli d􀵴nlerde ve 􀵴nançlarda buhur yakma geleneğ􀵴, özell􀵴kle d􀵴n􀵴, folklor􀵴k ve etnograf 􀵴k bakımdan ele alınarak, toplumlar arasındak􀵴 farklılıklar vurgulanmıştır. Ayrıca, buhur yakma geleneğ􀵴n􀵴n sosyo-kültürel ve ekonom􀵴k açıdan taşıdığı anlamların tesp􀵴t􀵴 amaçlanmıştır. Böylece çok az b􀵴l􀵴- nen seram􀵴k buhurdanların İslamiyet’te kullanımına, 􀵴şlevsell􀵴ğ􀵴ne ve taşıdığı sembolik anlamlara d􀵴kkat çekilmesi ve b􀵴l􀵴m dünyasına katkı sunulması hedefl enm􀵴şt􀵴r.