Nazzâm’ın İlk Dönem Müfessirlerine Dilsel Eleştirileri

Abstract

İlk muhatapların Arap olmasından dolayı son İlâhî vahiy olan Kur’ân-ı Kerim, Arap diliylenazil olmuştur. Bu nedenle Kur’ân’ı anlamada bu dilin imkânlarından yararlanıp zorlamate’villerden kaçınılması gerektiği ifade edilmektedir. Bu hususla bağlantılı olarak Ebû İshak İbrahimen-Nazzâm, bazı müfessirleri eleştirerek Kur’ân’a dair açıklamalarına güvenilmemesi gerektiğinibelirtmiştir. İkrime, Dahhâk, Süddî, Kelbî, Mukātil b. Süleymân ve Ebû Bekir el-Esamm’ı bukategoride değerlendiren Nazzâm, adlarını zikrettiği bu tefsir âlimlerinin bazı âyetleri dile aykırışekilde tefsir ettiklerini belirterek buna dair bazı örnekler vermiştir. Bu çalışmada, Nazzâm’ın sözkonusu müfessirlere yönelttiği eleştirilere değinilecek, daha sonra âyetlere dair sözü edilen manalarmevcut kaynaklarla karşılaştırılması yapılarak bunun doğru olup olmadığı hususu üzerindedurulacaktır. Mukātil b. Süleymân hariç, diğer müfessirlerin görüşleri -tam tefsir çalışmaları günümüzeulaşmadığından- erken dönem kaynaklardan günümüze doğru mevcut tefsir kaynaklarındantespit edilmeye çalışılacaktır.