Bakü El Yazmaları Enstitüsündeki Türkçe El Yazmaları (DİVAN Edebiyatı Numuneleri)

Abstract

Geniş bir coğrafyaya yayılmış olan Türk kültürü, yerleşmiş olduğu bütün bölgelerde Türk dilinin zenginliğine binaen yazılı eserler vücuda getirmiştir. Kadim kültürlerin çok azına nasip olan bu özellik sayesinde Türk diline ait yazılı kaynaklar her dönemde nicelik olarak da artarak varlığını sürdürmüştür. Bugün Saray Bosna'dan Kazan'a, Kahire'den Tahran'a kadar birbirlerinden fersahlarca uzakta bulunan şehirlerin çeşitli kütüphanelerinde Türkçe el yazmalarına rastlanması da bu sebeptendir. Bu açıdan tarih boyunca Türk dilinin merkezlerinden sayılan Bakü ve el yazmalarının toplandığı Bakü El Yazmaları Enstitüsü ayrı bir önemi haizdir. Bakü El Yazmaları Enstitüsündeki Türkçe El Yazmaları I (Halk Edebiyatı Numuneleri) adlı makalenin devamı olan bu çalışmada enstitüde bulunan divan edebiyatı mahsulleri tanıtılmıştır. Türkçe yazmalar arasında Osmanlı, Çağatay ve Azeri Türkçeleriyle yazılmış eserler bulunmaktadır. Osmanlı ve Çağatay sahalarında yazılmış eserlerin hemen hemen hepsinin müellifleri bilinmektedir. Ancak denilebilir ki enstitü kütüphanesi, 19 ve 20. yüzyıl Azeri divan şairlerine ait yazmaların bulunduğu önemli bir kaynak niteliğindedir. Yazmalar arasında hem o dönem Rus himayesinde bulunan Kuzey Azerbaycan hem de İran himayesinde bulunan Güney Azerbaycanlı divan şairlerinin eserlerini bulmak mümkündür. Yazmaların tanıtımı yapılırken öncelikle alfabetik sıraya göre isimleri, akabinde numaraları ve fiziksel özellikleri verilmiştir. Birden fazla nüshası olan yazmaların kayıt numaraları dipnot hâlinde verilmiştir. Yazmaların birebir görülmesiyle meydana getirilen bu çalışmada, Türkçe yazmaların bir dökümü yapılmış ve künyeleri ile ilgili bilgi verilerek genel bir değerlendirme yoluna gidilmiştir.