Hilafet Tartışmaları Gölgesinde Rauf Orbay’ın Hindistan Seyahati

Abstract

Türkiye’deki yeni rejim, 1924 tarihinde Hilafeti kaldırmasıyla İslam dünyasında Hilafet kurumunun geleceğiyle ilgili yoğun tartışma dönemi başladı. Bu tartışmalarda öne çıkan devletlerin Hilafet kurumunun sorumluluğunu tek başına üstlenme konusundaki çekimserlikleri oldu. Osmanlı ve Arap eksenli Hilafet tartışmaları, Ortadoğu’da Müslüman toplumlarda önemli bir gündem oluşturdu. Hindistan dışında Osmanlı hanedanlık bakiyeleri üzerine Hilafetin temsiline/devamına sıcak bakılmadı. Bu tartışmaların yaşandığı bir süreçte Rauf Orbay’ın Hindistan seyahati, Türkiye’deki yeni rejimde kısa süreli bir tedirginliğe yol açtı. Rauf Orbay, Türkiye’deki yeni rejimin beklentilerinin aksine Hilafetin sadece bir ülkenin sorunu olmadığı bütün dünya Müslümanlarının problemi olduğu konusunda bir irade sergiledi. Cumhuriyetin kuruluş sürecinde rejimin tanımladığı Rauf Orbay ile Hindistan’da verdiği konferanslarla Hilafet kurumu hakkında tespitlerde bulunan mezkur kişi arasında derin bir fark olduğu dikkatlerden kaçmadı. Hilafet kurumunun tarihsel süreçte ortaya koyduğu pratiklerden hareketle bu kurumun İslami kesimde bir karşılığının kalmadığı yönünde bir eğilim gösterdi. Bu kurum hakkındaki açıklamaları ve beklentileri rejimin tedirginliğini ciddi manada törpüledi. Bu çalışmada Hilafetin kaldırılmasından sonra İslam devletlerinde Halifeliği tekrardan ihya etme çabaları çerçevesinde Rauf Orbay’ın Hindistan seyahatinde Hilafet konusunun hangi açıdan gündeme geldiğini incelemenin yanında Türkiye’nin bu konuya eğilimini/tavrını tespit etmek amaçlanmaktadır.