Mustafa Şem’î’nin Şerh-i Divan-ı Şâhî Adlı Eserinde Yer Verdiği Alıntılar

Abstract

Klasik Türk edebiyatında genellikle Arapça, Farsça ve Türkçe yazılarak kendi devrinde birçok kültür çevresi tarafından takdir edilmiş eserlerin birçok kez şerh edildiklerine tanık olmaktayız. Tasavvufi ve klasik eserlerin izahı şeklinde tematik olarak iki uçlu bir seyir izleyen şerh geleneği, edebi eserlerin türleri bakımından ise divan şerhleri, dinididaktik eserlere yapılmış şerhler ve lügat şerhleri şeklinde bir gelişim süreci takip etmiştir. Klasik edebiyatımızın nesirden ziyade nazım ağırlıklı bir edebi ürün yelpazesi oluşturması şerh edebiyatına da sirayet etmiş ve bu yüzden farklı yüzyıllarda kaleme alınmış divan şerhleri önemli bir yekûn teşkil etmiştir. Hiç şüphesiz Farsça yazılmış divanlar arasında en çok şerh edilen yapıt Hâfız Divan'ıdır. Bununla birlikte Saibi Tebrizî, Urfî-i Şirazî, Şevket-i Buhârî ve Şâhî divanları da yine şerh edilen Farsça divanlardandır. Farsça divanlar arasında yer alan Şâhî Divan'ı XVI. yüzyılın önemli şârihlerinden Mustafa Şem'î diğer ismiyle Şem'î Şem'ullah tarafından şerh edilmiştir. Şâhî'nin ülkemiz yazma eser kütüphanelerinde şu ana kadar tespit edilmiş 13 adet divan nüshasının varlığı, şairin Osmanlı kültür coğrafyasında ilgi gördüğünü ortaya koymaktadır. Nitekim Şem'î de eserinin sebeb-i teşrih kısmında şerh sebebini şairin şiirlerinin şahane ve aşıkâne olmasına dayandırmaktadır. Bu çalışmada XVI. yüzyıl şarihlerinden Şem'î'nin önemli şerhlerinden sayılan Şâhî Divan'ı şerhinde alıntıladığı ayet, hadis, Arapça-Farsça kelâm-ı kibârlar ve Türkçe, Arapça ve Farsça manzum parçalar tespit edilerek bu alıntıların geçtikleri ilgili metinlerden örnekler verilmiştir