20. Yüzyıl Arap Dünyasında Dilbilimin Gelişimi Ve Önde Gelen Dilbilimcileri

Abstract

Bu çalışmada, 20. yüzyılda Arap dünyasında dilbilim düşüncesinin ortaya çıkışı, bölgesel farklılıklar ve öne çıkan Arap dilbilimciler çerçevesinde ele alınmıştır. Çalışmada, özellikle Ferdinand de Saussure’ün yapısalcı dil anlayışının Batı dünyasındaki etkilerine paralel olarak Arap dünyasında gelişen dilbilim yönelimleri incelenmiştir. Bu bağlamda Maşrik ve Mağrib bölgelerinde ortaya çıkan farklı yaklaşımlar, öne çıkan dilbilimciler ekseninde değerlendirilmiştir. Dilbilim çalışmalarının Maşrik’te 1940’lı yıllardan sonra, Mağrib’te ise 1960’lı yıllarda ivme kazandığı gözlemlenmiş, Maşrik’teki eğilimlerin büyük ölçüde İngiliz dilbilim ekolüne, Mağrib’teki yaklaşımların ise daha çok Fransız ekolüne dayandığı belirlenmiştir. Bu çalışmanın amacı, söz konusu iki bölge arasında ortaya çıkan yönelimlerdeki farkları ortaya koymak, klasik Arap nahvi ile modern dilbilim kuramları arasındaki ilişkiyi değerlendirmek ve modern Arap dilbilimcilerinin bu doğrultudaki katkılarını incelemektir. Nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi ve içerik analizi kullanılarak elde edilen veriler ışığında, Arap dünyasında öne çıkan Ali Vâfî, İbrahîm Enîs, Temmâm Hassân, Abdurrahmân el-Hâc Sâlih, Abdülkâdir el-Mehîrî, Abdülkâdir el-Fâsî el-Fihrî, Abdüsselâm el-Misiddî gibi öncü isimlerin yaklaşımları derinlemesine analiz edilmiştir. Sonuç olarak, Arap dilbiliminde 20. yüzyılda yaşanan dönüşümün bölgesel, yöntemsel ve kuramsal düzeyde farklılaştığı; bu farklılaşmanın hem klasik dil geleneğiyle olan ilişkide hem de Batı kaynaklı modern yaklaşımlarla olan etkileşimde belirleyici olduğu anlaşılmıştır.