Kurtalan’da Yerleşme Sistemi ve Nüfus Hareketliliği

Abstract

Bu tez çalışması, Siirt iline bağlı Kurtalan ilçesinde yerleşme sisteminin hangi doğal ve beşerî faktörlerle biçimlendiğini ve bu sistemin nüfus hareketliliğiyle nasıl bir etkileşim içinde olduğunu incelemeyi amaçlamaktadır. Yerleşim biçimlerinin mekânsal dağılımı ile göç, istihdam, eğitim gibi sosyo-ekonomik değişkenler arasındaki ilişkilerin çözümlenmesi, bölgesel planlama ve yerel kalkınma politikaları açısından önemli bir zemin sunmaktadır. Çalışmanın saha uygulaması, Kurtalan ilçe merkezine bağlı 13 mahalle ve 54 köyde gerçekleştirilmiştir. Veri toplama sürecinde 75 kişiye anket uygulanmış, ayrıca 20 kişiyle mülakat görüşmesi yapılmıştır. Kullanılan yöntemler, hem nicel hem de nitel boyutları içeren karma araştırma yaklaşımına dayanmaktadır. Bu yöntem sayesinde, hem istatistiksel verilerle genel eğilimler tespit edilmiş hem de bireysel deneyim ve algılar derinlemesine analiz edilebilmiştir. Elde edilen bulgular, yerleşme sisteminin biçimlenmesinde fiziki coğrafyanın (topografya, iklim, su kaynakları) ile beşeri coğrafya (ulaşım, tarım, sanayi) sosyo-ekonomik yapıların (meslek, eğitim, sosyal yapı) birlikte etkili olduğunu göstermektedir. Anket sonuçlarına göre nüfus hareketliliğine katılan bireylerin %84'ü erkeklerden, %16'sı kadınlardan oluşmaktadır. Yaş grupları incelendiğinde ise katılımcıların büyük çoğunluğunun 31–50 yaş aralığında olduğu (%72) tespit edilmiştir. Bu durum, aktif ve üretken nüfusun göç eğilimlerinin belirleyicisi olduğunu ortaya koymaktadır. Nüfus hareketine katılan bireylerin eğitim düzeyi dikkate alındığında, %45,3'ünün yüksekokul, %21,3'ünün lise, %28'inin ilköğretim mezunu olduğu, %5,3'ünün ise okur yazar olmadığı belirlenmiştir. Bu durum, göç hareketliliğinde eğitim düzeyinin önemli bir değişken olduğunu göstermektedir. Katılımcıların %89,3'ü evli bireylerden oluşmakta olup, bu da göç kararlarında ailevi sorumlulukların rol oynadığını düşündürmektedir. Mesleki dağılım incelendiğinde, katılımcıların %44'ü eğitim sektöründe, %19'u serbest meslekte, %16'sı kamu sektöründe, %13'ü tarım ve benzeri alanlarda, %3'ü sanayi ve sağlık, %2'si ise inşaat sektöründe çalışmaktadır. 75 katılımcıdan 62'si aktif olarak bir işte çalışırken, 13 kişinin çalışmadığı görülmüştür. Bu veriler, ilçedeki iş gücü piyasasının çeşitliliğini ve kırsal alanda istihdamın çoğunlukla tarım faaliyetleri üzerinden sürdüğünü göstermektedir. Genel olarak değerlendirildiğinde, Kurtalan'daki yerleşim sistemi, hem coğrafi koşulların hem de sosyo-ekonomik dinamiklerin şekillendirdiği çok katmanlı bir yapıya sahiptir. Göç, bu yapının hem sonucu hem de dönüştürücü gücü olarak karşımıza çıkmaktadır. Eğitim, meslek, yaş ve cinsiyet gibi değişkenlerin göç üzerindeki belirleyici etkileri, mekânsal hareketliliğin bireysel ve toplumsal düzeyde nasıl örgütlendiğini gözler önüne sermektedir. Bu çalışmanın sonuçları doğrultusunda, yerel yönetimlerin ve planlama birimlerinin kırsal alanlara yönelik istihdam artırıcı politikalar geliştirmesi, genç nüfusun ilçede tutulması açısından önem arz etmektedir. Aynı şekilde eğitim olanaklarının kırsal alanda yaygınlaştırılması, kadınların ekonomik yaşama katılımını artıracak adımların atılması ve toplu ulaşım olanaklarının iyileştirilmesi, yerleşme sisteminin daha dengeli işlemesine katkı sağlayacaktır. Sonuç olarak bu araştırma, Kurtalan özelinde yerleşme sistemi ile nüfus hareketliliği arasındaki etkileşimi ortaya koyarak, hem akademik literatüre hem de yerel yönetim politikalarına katkı sağlamayı hedeflemektedir. Çalışmanın ilerleyen süreçlerde farklı dönem verileriyle genişletilmesi ve karşılaştırmalı analizlerle desteklenmesi, bölgenin demografik ve mekânsal dönüşümünü daha derinlemesine anlamaya olanak tanıyacaktır.

This thesis aims to examine how the settlement system in the Kurtalan district of Siirt province has been shaped by natural and human factors, and how this system interacts with population mobility. Analyzing the spatial distribution of settlement patterns in relation to socio-economic variables such as migration, employment, and education provides a crucial basis for regional planning and local development policies. The fieldwork was carried out in 13 neighborhoods and 54 villages within the Kurtalan district center. During the data collection phase, surveys were conducted with 75 individuals, and in-depth interviews were held with 20 participants. The research methodology is based on a mixed-methods approach, incorporating both quantitative and qualitative dimensions. This approach enabled the identification of general trends through statistical data, as well as an in-depth analysis of individual experiences and perceptions. The findings indicate that the formation of the settlement system is influenced by both physical geography (topography, water resources, transportation) and socio-economic structures (occupation, education, social organization). According to the survey results, 84% of those involved in population mobility were male, while 16% were female. In terms of age distribution, the majority (72%) fell within the 31–50 age group, indicating that the economically active population is a key driver of migration trends. Regarding educational attainment, 45.3% of the participants had higher education degrees, 21.3% were high school graduates, 28% had completed primary education, and 5.3% were illiterate. This suggests that education level plays a significant role in migration behavior. Additionally, 89.3% of respondents were married, implying that family responsibilities influence migration decisions. Occupational distribution showed that 44% of participants worked in the education sector, 19% were self-employed, 16% worked in the public sector, 13% were engaged in agriculture and related areas, 3% were in industry and healthcare, and 2% were employed in construction. Of the 75 participants, 62 were employed, while 13 were not. These findings indicate the diversity of the local labor market and reveal that rural employment is largely sustained by agricultural activities. In general, the settlement system in Kurtalan presents a multi-layered structure shaped by both geographical conditions and socio-economic dynamics. Migration appears as both a consequence and a transformative force within this structure. Variables such as education, occupation, age, and gender play determining roles in migration, highlighting how spatial mobility is organized on both individual and societal levels. Based on the findings, it is recommended that local administrations and planning units develop employment-enhancing policies for rural areas in order to retain the young population in the district. Expanding educational opportunities in rural areas, promoting women's participation in the economy, and improving public transportation would contribute to a more balanced and functional settlement system. In conclusion, this research aims to reveal the interaction between the settlement system and population mobility in Kurtalan, contributing both to the academic literature and to local governance policies. Expanding the study in future stages with data from different periods and supporting it with comparative analyses will allow for a deeper understanding of the region's demographic and spatial transformation. Keywords: Settlement System, Population Mobility, Migration, Rural Settlement, Kurtalan District, Economic Activities.