Osmanlı Döneminde Zaho’nun Siyasî ve Sosyal Yapısı

Abstract

Safevî Devleti kurulmasından hemen sonra, Zaho ve çevresini hâkimiyeti altına almıştır. Yöre halkı kendilerine iyi davranmayan Safevîlerden yüz çevirmiş ve Osmanlı Devleti’ne meyletmiştir. Çaldı-ran Muharebesin’den sonra İdris-i Bitlisî’nin gayretleriyle Osmanlı Devleti hâkimiyetine geçen Zaho ve çevresi, Osmanlı Devleti’nin yıkı-lışına kadar millî sınırlar içinde kalmıştır.Genellikle Musul vilayetine bağlı sancak veya kaza merkezi olan Zaho, zaman zaman Diyarbekir’a, Mardin’e, Basra’ya veyaBağdat vilayetine bağlanmıştır. Bazen de İmadiye kazasına bağlı bir nahiye merkezi olmuştur. XVIII. ve XIX. yüzyıllarda Osmanlı Devleti’nde idarî yapılanmadaki sürekli değişikliklerden dolayı, Zaho’nun da idarî yapısı devamlı değişmiştir.Bölgede Kürt aşiretlerinin çokluğu, birbirleriyle olan anlaşmaz-lıkları ve aralarındaki kavgaların eksik olmayışı, idarecileri zor du-rumda bırakmıştır. Buna rağmen Zaho emirleri idareleri süresince merkezî hükümete genel olarak bağlı kalmışlardır. Ancak bazı itaatsiz-likleri de eksik olmamıştır. Tanzimat’tan sonra yapılan idarî taksimat-ta, Zaho uzun süre Mardin Sancağı’na bağlı bir kaza merkezi olmuş-tur.