Arap Dilinde Mananın Sentaktik Etkisi Üzerine

Abstract

Arap dilinin kurallara bağlanılmasındaki en önemli etkenin bazeninanç esaslarını zedeleyecek düzeyde yapılan yanlış telaffuzlar olduğusöylenebilir. Zira Arapça bir irâb dilidir ve irâbın da doğrudan manaylasıkı bir irtibatının olduğu düşünülürse yanlış telaffuzlar neticesindeözellikle dini metinlerin yanlış öğrenilme ve öğretilme tehlikesi kaçınılmazolacaktır. Bu açıdan herhangi bir cümlenin doğru anlaşılması öncelikle ocümlenin doğru telaffuz edilmesine bağlıdır. Bu da Arap dilindetelaffuzun ne denli önemli olduğunu ortaya koymaktadır ki nahiv, sarf vebelagat gibi bilim dallarının zemini de bu sayede oluşmuştur.Arapçada telaffuzu şekillendiren en önemli etken ise manadır.Çünkü birey muhatabına neyi söylemeyi amaçlıyorsa o doğrultudasözcükler ve ifadeler kullanır. Ayrıca kullanılan sözcükler ve ifadelerinbazen dil kurallarına aykırılık göstermesi durumunda aynı sözcük veifadeler üzerinde yorum yapıp zahiren var olan bu sorunu çözme çabalarıda yine mana odaklıdır. Bu yüzden Arap gramerinde geleneksel dilkurallarının dışına çıkıldığı görülen yerlerde “mutlaka mana etkeni gözönünde bulundurulmuştur” diyen dilci ve gramercilerin sayısı çokfazladır.Aslında mana etkeninden hareketle bir sözcük veya bir ifadenin dilkuralları perspektifinde tekrardan değerlendirilmesimeselesi ilk dönemgramer eserlerinde olduğu gibi daha sonraları kaleme alınan birçokeserde de dağınık bir şekilde yer alır. Ayrıca bu, genelde belli bir gramerkonusunun işlendiği esnada ya da bir gramer kuralınındelillendirilmesinde başvurulan istişhâdlarda ortaya atılan bir takımsorulara cevap verme şeklinde görülmektedir.Bu bağlamda makale, bir taraftan mana etkenininbir sözcük veyaifadenin dil kuralları bağlamında yeniden değerlendirilmesi hususundaki rolünü ele almakta diğer taraftanbu etkidoğrultusunda esnetilebilen bazıdil kurallarının her sözcük ve ibarede geçerli olmayıp bunun duyumaالسماع) ) bağlı olduğunu ortaya koymaktadır. Makale, mananınArapgramerinde kullanılan bir takım kavram ve edâtların oluşumunda nasılbir etkiye sahip olduğuna ayrıca dikkat çekmektedir.