Türk Sineması’nda Sözlü Anlatı Geleneği: Hacı Bektaş-ı Veli Filmi Örneği

Abstract

Anadolu’nun Türk yurdu haline gelmesi için gönderilen ve bu topraklarda İslamiyet’i yaymaya çalışan Horasan erenlerinden Hacı Bektaş-ı Veli gerek bu hizmetleri gerekse ahlaki ilkeleriyle çağlar boyu adından söz ettirmiştir. Bu çalışma, alimin söylencelere dayalı Velâyetnâme eserinden sinemaya nasıl aktarıldığını ve bu aktarımda hangi dinamiklerin rol aldığını tespit etmeyi amaçlamaktadır. Alimin sinemada temsilinde nasıl bir yol izlendiğini bilmek alanda yapılacak çalışmalara ışık tutması bakımından önemlidir. Bu kapsamda çalışmada alimin kendi ismini taşıyan ve sinemalarda gösterime giren tek filmi Hacı Bektaş-ı Veli, Velâyetnâme eseriyle metinlerararasılık yöntemi ile karşılaştırılmıştır. Söz konusu karşılaştırmanın Hacı Bektaş-ı Veli araştırmaları ve sinemadaki Hacı Bektaş-ı Veli temsiliyle ilgili öncül bir çalışma olması ise çalışmanın önemini oluşturmaktadır. Çalışma, Hacı Bektaş-ı Veli’nin hayatı, temel öğretileri, Anadolu’daki hizmetleri, Türk Sineması’nda sözlü anlatı geleneği, Hacı Bektaş-ı Veli filmi ve Velâyetnâmesinin metinler arası karşılaştırılması ile sınırlandırılmıştır. Çalışmadan elde edilen bulgular değerlendirildiğinde Hacı Bektaş-ı Veli’nin sinemadaki temsilinde özüne uygun, ahlâki ilkeleriyle öncü bir dini lider olarak yansıtıldığı tespit edilmiştir. Ayrıca Hacı Bektaş-ı Veli filmi ve Velâyetnâme eseri karşılaştırıldığında her ikisinde de geleneksel sözlü anlatı geleneğine uygun olarak diyaloglara önem verildiği, epik bir anlatımın benimsendiği, ahlâki ve milli değerlere verilen önem ve katkıların vurgulandığı bu nedenle de adı geçen filmde ana temayı ve odak noktasını desteklemeyen kimi olay ve detayların aktarılmadığı anlaşılmıştır.