The Effect of the Qur'an in Terms of Form and Content in the Formation of Islamic Calligraphy

Abstract

İslam, Kur'an merkezli bir toplum inşa etmeyi insanlara hedeflemiştir. Hz. Peygambere inen vahiyle İslami toplum hızlı bir biçimde şekillenmiştir. Vahiy insanlara hem siyasi hem de kültürel açıdan rehber olmuştur. Vahyin rehberliğinden İslam sanatları da büyük bir pay almıştır. Zira İslam inşa ettiği medeniyetlerde sanatı merkezi bir konumda tutmuştur. Kur'an-ı Kerim insanlara her dem güzel olanı tavsiye etmektedir. Böylece insanlar sanatlarını icra ederken Kur'anî bir bakış ile güzel olanı ortaya koyma çabası içerisine girmişlerdir. İslam hat sanatı da Kur'an merkezli bir anlayışla icra edilmiştir. Hat sanatı görsel ve şekil olarak insanların ruhuna hitap etmektedir. İslam öncesi Arap toplumunda çok az kişi okuma yazma biliyordu. Kuran'ın ilk emrinin oku olması aynı vahiyle kaleme yemin edilmesi Müslümanları okuma yazma konusunda harekete geçirmiştir. İnen vahiyleri kayıt altına alma ihtiyacı yazıyı daha da önemli hale getirmiştir. Bin yıllık bir geleneğe sahip olan hat sanatımızın günümüze kadar gelmesinin sebebi İslam dininin ana kaynakları olan vahiy ve hadislerin yazıyı övmesi olarak gösterilmektedir. Tez çalışmasında İslam hat sanatının şekillenmesinde Kur'an'ın etkisi üzerinde durulmuştur. Zira İslam medeniyetinin ortaya koyduğu her kültürle ve sanatsal aktivitenin arkasında İslam'ın ana kaynağı Kur'an referans olarak gösterilmiştir. Kur'an, İslam sanatların her dalında çok önemli bir etkiye sahip olmuştur. İslam hat sanatı da Kur'an'dan hem biçim hem de içerik açısından etkilenmiştir. Dolayısıyla tez çalışmasında Kur'an'ın bu iki yönü izah edilmiştir. Hz. Peygamber döneminden itibaren Emevi, Abbasi, Tolunoğlu, Fatımi, Selçuklu, Eyyübi, Memlük ve nihayetinde Osmanlı döneminde hat sanatı çok rağbet edilmiş bir sanat olarak bilinmektedir. İslam hat sanatına ait kronolojik malumatların ötesinde, çok kapsamlı bir bakış açısıyla, İslam hat sanatının Kur'anî yönüne dikkat çekilmiştir. Bu sanatı icra eden çok değerli hattatlar yetişmiştir. Tasnif yönteminden yararlanılarak hat sanatına dair malumatlar işlenmiştir. Hattatlar hangi dönemde olursa olsunlar icra ettikleri hat örneklerini Kur'an'î bakış açısıyla hat sanatının metot ve uygulama üsluplarında Kur'an'ın etkisini yorumlamaya çalışmışlardır. Hattatların bu katkıları tezin mahiyetini teşkil edecektir. Hat sanatının Asrı Saadetten günümüze kadar canlılığını ve dinamizmini koruyarak gelmesi gibi değerlendirmelerden yola çıkarak Kur'an'ın hat sanatı üzerindeki etkisine dair sonuçlar bildirilmiştir. Çalışma, Kur'an temelli İslam hat sanatının oluşum sürecini biçim ve içerik olarak ortaya koymayı hedeflemektedir. İslam hat sanatının Kur'anî yönünü konu eden çalışmalar ihmal edilmiştir. Konunun önemli olduğuna dikkat çekmek ve daha mühim olanı Hat sanatının Kur'anî yönüne dair bir pencere açabilmek amaçlanmaktadır. Bu çalışma Kur'an hat ilişkisi bağlamında yapılacak araştırmalara katkı sağlaması temenni edilmektedir. Anahtar Kelimeler: İslam, Kur'an, Hat sanatı, Hattat, YazıIslam aims to build a Qur'an-centered society for people. With the revelation of the Prophet, the Islamic society was quickly shaped. Revelation has guided people both politically and culturally. Islamic arts also took a large share from the guidance of the revelation. Because Islam has kept art in a central position in the civilizations it has built. The Qur'an advises people to always do good. Thus, while people were performing their arts, they made an effort to reveal the beautiful with a Qur'anic view. Islamic calligraphy was also performed with a Qur'ancentered understanding. Calligraphy appeals to the soul of people both visually and in form. Few people in pre-Islamic Arab society were literate. The fact that the first command of the revelation is to read and the attention to the pen in the same order has prompted Muslims to read and write. The need to record the revealed revelations has made the writing even more important. The reason why our calligraphy, which has a thousand-year-old tradition, has survived to the present day, is shown that the main sources of the Islamic religion, revelation and hadiths, praise writing. In the thesis study, the effect of the Qur'an on the shaping of Islamic calligraphy is emphasized. Because the main source of Islam, the Qur'an, has been shown as a reference behind every culture and artistic activity that Islamic civilization has revealed. The Qur'an has had a very important influence on every branch of Islamic arts. Islamic calligraphy was also influenced by the Qur'an in terms of both form and content. Therefore, these two aspects of the Qur'an are explained in the thesis. Since the time of the Prophet, calligraphy has been known as a highly sought-after art in the Umayyad, Abbasid, Tolunoğlu, Fatimid, Seljuk, Ayyubid, Mamluk and finally Ottoman periods. Beyond the chronological information on Islamic calligraphy, attention has been drawn to the Qur'anic aspect of Islamic calligraphy with a very comprehensive perspective. Very valuable calligraphers who practiced this art were trained. By using the classification method, information about the art of calligraphy has been processed. Calligraphers tried to interpret the influence of the Qur'an on the method and application styles of calligraphy from the Qur'anic point of view, regardless of the period they performed. These contributions of calligraphers will constitute the essence of the thesis. Based on the evaluations such as the fact that the art of calligraphy has preserved its vitality and dynamism from the Age of Bliss to the present, the results about the effect of the Qur'an on the art of calligraphy have been reported. The study aims to reveal the formation process of the Qur'an-based Islamic calligraphy as form and content. Studies on the Qur'anic aspect of Islamic calligraphy have been neglected. It is aimed to draw attention to the importance of the subject and, more importantly, to open a window on the Qur'anic aspect of the art of calligraphy. It is hoped that this study will contribute to the researches to be made in the context of the Quranic calligraphy relationship. Keywords: Islam, Quran, Calligraphy, Calligrapher, Writing