İmam Nâfi‘ ve İmam Ebû Ca‘fer Kıraatlerinin Karşılaştırmalı Tahlili: Es-Seb‘u’t-Tuvel Örneği

Abstract

Kıraat farklılıkları olgusu, kökleri doğrudan Hz. Peygamber (s.a.v.) dönemine uzanan, ilmî açıdan oldukça önemli bir meseledir. Medine döneminde İslam'a sonradan giren insanların Kureyş lehçesini yeterince bilmemeleri ve telaffuz problemleri yaşamaları üzerine, Hz. Peygamber'in ümmeti için kolaylık dilemesi neticesinde Yüce Allah tarafından 'yedi harf' ruhsatı verilmiştir. Bu ruhsat, bazı kelimelerin farklı şekillerde okunabilmesine imkân tanımış ve böylece kıraat farklılıkları ortaya çıkmıştır. Bu çalışmada, söz konusu kıraat farklılıklarını incelemek üzere, İslamî ilimlerin gelişiminde önemli bir merkez olan Medine beldesine ait kıraatler esas alınmıştır. Bu bağlamda, on kıraat imamı arasında yer alan İmam Nâfi' ve Ebû Ca'fer'in kıraatleri mukayese halinde ele alınmıştır. Çalışmanın temel amacı, bu iki kıraat arasında hem benzerlikleri hem de farklılıkları sistematik biçimde ortaya koymaktır. Çalışma giriş, iki bölüm ve sonuç kısmından oluşmaktadır. İlk olarak, giriş kısmında kıraat ilminin ve çalışmanın muhtevasına ilişkin bilgilere yer verilmiştir. Akabinde birinci kısımda iki kârinin ilmî kişiliklerine yer verildikten sonra fonetik özellikleriyle öne çıkan usulî farklılıklar değerlendirilmiştir. Bu farklılıkların tespiti ve analizi sırasında, Aşere tarîkinin yanında Takrîb tarîkide dikkate alınarak sistematik bir yaklaşım benimsenmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde ise Kur'ân-ı Kerîm'de belirli kelimeler üzerinde ortaya çıkan ferşî farklılıklar ele alınmıştır. Bu farklılıklar, mana üzerindeki etkilerine göre iki kategori altında değerlendirilmiştir. Manaya etki eden ferşî farklılıklar, kelime yapılarına göre sınıflandırılmış; ardından ilgili kıraatler hüccet yöntemiyle delillendirilmiş ve bu farklılıkların mana üzerindeki yansımaları ayrıntılı biçimde verilmiştir. Manaya etki etmeyen ferşî farklılıklar ise kelime köklerine göre tasnif edilmiş, ilgili âyet bağlamında ele alınarak her iki kıraatteki farklılıklar tespit edilmiş akabinde hüccetlendirme yöntemine gidilmişitr. Çalışmanın kapsamı, es-Sebu't-Tuvel diye adlandırılan yedi uzun sûre ile sınırlandırılmıştır. Bu doğrultuda, zikredilen Medine kârîlerinin kıraatleri arasındaki farklar, hem lafız hem de mana boyutlarıyla derinlemesine incelenmiştir.

The phenomenon of qirâʾât differences is a highly significant scholarly issue, the roots of which go back directly to the era of the Prophet Muhammed (peace be upon him). During the Medinan period, as many new Muslims were not sufficiently familiar with the Quraysh dialect and experienced pronunciation difficulties, the Prophet, desiring ease for his community, was granted by Almighty Allah the dispensation of the ' seven ahruf.' This concession allowed certain words to be recited in different forms, thereby giving rise to variations in qirâʾât. In this study, the focus is placed on the qirâʾâtof Medina, which was a central hub in the development of Islamic sciences, with particular attention to Imam Nâfi' and Abû Ja'far, both of whom are among the ten canonical qirâ'a imams. The primary aim of this research is to systematically present the similarities and differences between these two qirâʾât. The study is structured into an introduction, two main chapters, and a conclusion. The introduction provides general information on the science of qirâʾât and the scope of the research. The first chapter examines the scholarly profiles of the two qurrâ and analyzes usûlî differences, which are distinguished by their phonetic features. In this process, both th Tarîq al-Asharah and the Tarîq al-Taqrîb have been taken into consideration in order to adopt a systematic approach. The second chapter deals with farshî differences that emerge in particular words of the Qur'ân. These differences are evaluated under two categories according to their impact on meaning. Farshî differences that affect meaning are classified according to word sturctures; then, the relevant qirâʾât are substantiated through the hujjah methodology, and the semantic implications of these variations are presented in detail. Farshî differences that do not affect meaning are categorized according to word roots, analyzed within the context of the relevant verses, and then corroborated through the same methodological framework. The scope of the research is limited to the seven long sürahs, known as al-Sab'al-Tiwâl. Within this framework, the differences between the recitations of these two Medinan qurrâ are examined in depth, both in terms of form and meaning.