Çiriş Otu (Eremurus Spectabilis) Ekstresinin Hidatik Kist Protoskoleksleri Üzerindeki Etkisinin in Vitro Olarak İncelenmesi

Abstract

Çiriş otu, Anadolu'da hem besin olarak tüketilen hem de halk sağlığında çeşitli hastalıkların tedavisinde kullanılan önemli bir bitkidir. Fitokimyasal açıdan zengin içeriğinde fenolik bileşikler, flavonoidler ve uçucu yağlar bulunur ve bu maddelerin antioksidan, antimikrobiyal, antiinflamatuar ve antiparaziter özelliklere sahip olduğu bilinmektedir. Hidatik kist hastalığı, zoonotik karakteri nedeniyle insan sağlığını tehdit eden önemli bir paraziter enfeksiyondur. Ülkemizde de oldukça yaygın olan bu enfeksiyon, özellikle karaciğer ve akciğer başta olmak üzere çeşitli doku organlarda içi sıvı dolu ve zamanla büyüyen kistler meydana getirir. Hidatik kist hastalığının günümüzde etkin bir ilaç tedavisinin bulunmaması ve tedavinin çoğunlukla cerrahi yöntemlere dayanması, alternatif terapötik yaklaşımların geliştirilmesini önemli kılmaktadır. Bu nedenle, doğal kaynaklı ve daha az yan etkiye sahip bitkisel bileşiklerin terapötik potansiyellerinin araştırılması büyük önem taşımaktadır. Protoskolekslerin etkili şekilde elimine edilmesi, hastalığın kontrolünde kritik bir adımdır. Bu çalışmada, Çiriş otu (Eremurus spectabilis) ekstrelerinin hidatik kist içindeki Echinococcus granulosus protoskolekslerine karşı in vitro etkileri araştırılmıştır. Farklı konsantrasyonlarda (150, 75, 37,5, 18,75 ve 9,375 mg/mL) hazırlanan ekstraktlar, protoskoleksler üzerinde 1., 2., 6., 12. ve 24. saatlerde değerlendirilmiştir. Negatif kontrol grubunda anlamlı mortalite gözlenmezken, pozitif kontrol grubunda (tuz) 24. saatte %98 mortalite / skolisidal etki elde edilmiştir Çiriş otu ekstraktı ise doz ve zamana bağlı bir etki göstermiştir. En yüksek inhibisyon oranı 150 mg/mL'de %82, en düşük konsantrasyon olan 9,375 mg/mL'de ise %72 olarak belirlenmiştir. Sonuç olarak, E. spectabilis ekstresi, E. granulosus protoskoleksleri üzerinde belirgin bir skolisidal etki göstermiştir. Bu bulgular, bitkinin doğal ve alternatif bir ajan olabileceğini düşündürmekte, ancak güvenilirliğin kanıtlanabilmesi için in vivo ve toksikolojik çalışmalara ihtiyaç olduğunu ortaya koymaktadır. Anahtar Kelimeler: Çiriş otu, Echinococcus granulosus, Eremurus spectabilis, İn vitro, Protoskoleks

Eremurus spectabilis (commonly known as 'Çiriş Otu') is an important plant that has been traditionally consumed as food and used in folk medicine in Anatolia for the treatment of various ailments. Its rich phytochemical composition includes phenolic compounds, flavonoids, and volatile oils, which are known to possess antioxidant, antimicrobial, anti-inflammatory, and antiparasitic properties. Hydatid cyst disease is a significant zoonotic parasitic infection that poses a serious threat to human health. This infection, which is also highly prevalent in Türkiye, particularly affects the liver and lungs, forming fluid-filled cysts that gradually enlarge within various organs. The absence of an effective drug therapy and the current reliance on surgical interventions in the treatment of hydatid disease highlight the need for developing alternative therapeutic approaches. Therefore, investigating the therapeutic potential of naturally derived plant compounds with fewer side effects is of great importance. The effective elimination of protoscoleces represents a critical step in controlling the disease. In this study, the in vitro effects of Eremurus spectabilis extracts on the protoscoleces of Echinococcus granulosus within hydatid cysts were investigated. Extracts prepared at different concentrations (150, 75, 37.5, 18.75, and 9.375 mg/mL) were evaluated at 1, 2, 6, 12, and 24 hours. No significant mortality was observed in the negative control group, whereas the positive control group (saline) exhibited 98% inhibition at the 24th hour. The extract of E. spectabilis demonstrated a dose- and time-dependent effect, with the highest inhibition rate of 82% at 150 mg/mL and the lowest inhibition rate of 72% at 9.375 mg/mL. In conclusion, E. spectabilis extract exhibited a marked scolicidal effect against E. granulosus protoscoleces. These findings suggest that this plant may serve as a natural and alternative scolicidal agent; however, further in vivo and toxicological studies are required to confirm its safety and efficacy. Keywords: Çiriş Otu, Echinococcus granulosus, Eremurus spectabilis, İn vitro, Protoscolex