Gazneli Mahmûd’un Saray Şairlerinden Ascedî-yi Mervezî

Abstract

Birçok araştırmacının, Farsça şiir dönemleri üzerine yaptıkları tespitlerde,X. ve XI. yüzyılın ilk yarısında yani Sâmânîler ve sonrasında Gazneliler döneminedenk gelen zaman diliminde yazılan şiirlerin gerek konu gerekse dil açısındanİran’ın millî ruhunu, düşüncesini, Farsçanın arı kullanımını yansıtan birer aynaoldukları belirtilir. Dönem şairlerinin şiirlerinde Arapça kelimelerden mümkünolduğunca uzak durarak sade dil kullanmaları, bilimsel-teknik kavramlardankaçınmaları, doğal teşbihler-tasvirler oluşturmaları, basit, kullanılmamışmazmunlarla kısa vezinleri ve bahirleri tercih etmeleri, temalarını millî gurur,hamasî düşünce ve bağımsızlık üzerine temellendirmeleri dönemin baskın şiirözellikleri olarak kabul edilmektedir. Rûdekî, Dakîkî, Firdevsî, Ferruhî-yi Sistânî,Unsurî, Menûçehrî, Zeynebî, Mesʿud-i Râzî gibi İran’ın büyük şairleri eserlerinibu dönemde, bu özelliklere uygun biçimde yazmışlardır.Ebû Nazar Abdulaziz b. Mansûr Ascedî-yi Mervezî de (ö.1040?), XI.yüzyılın önde gelen şairlerindendir. Gazneli Mahmûd ve oğullarının methiyecilerinden olan şairin divanı günümüze kadar ulaşmamış olsa da şiirleri dağınık olarak bazı mecmua, tezkire ve risalelerde bulunmaktadır. Özellikle, Gazneli Mahmûd’un Hindistan seferinde Sumenât’ı fethetmesi üzerine söylediği kasidesinebirçok tezkirede yer verilmektedir. Fars şiirinin belirtilen dönemi üzerine yapılanaraştırmalarda, Ascedî-yi Mervezî’nin önemli bir şair olduğu belirtilmesine karşınhayatı ve eserleri hakkında yeterli bilgi bulunmamasından bahsedilmektedir. Çalışmada mevcut kaynaklar derlenerek, şairin hayatı ve edebî üslubu hakkında bilgiverilecek, yapılacak değerlendirmeleri desteklemek amacıyla şiirlerinden örneklersunulacaktır.