Sarf İlminin Tarihi ve Kavramları Üzerine*

Abstract

Bu araştırma, erken dönem itibariyle sarf ilminin tarihine ışık tutmaktat-dır. Bu ilmin nahiv ilmiyle bağlantılı bir şekilde ortaya çıktığını ve her iki ilmin Arapça ilmini (علم العربية) teşkil ettiğine yönelik deliller sunar. Özellikle de sarf ilmi ile ilgili konuların bazen nahiv konularıyla birlikte, bazen de bu konulardan tamamıyla müstakil bir şekilde ele alındığını gösteren sarfi (morfolojik)telifleri metodsal yönden kategorize eder. Araştırma, sarf ilmine dair tüm konuları içeren bazı nahiv kitaplarının yanı sıra nahiv konularıyla beraber bazen de sarf konularını içeren -ki gramercile-rin çoğunun tercihi bu yöndedir-bir takım kitapların kaleme alındığına değinmekte ve gramercilerin önem atfetmeyip nahiv konularından görmedikleri bazı sarf me-selelerine ise değinmemektedir. Öte yandan araştırma, sarf ilmine dair en erken çalışmaların Ebü’l-Es-ved ed-Dü’elî’nin (ö. 69/688) arkadaşlarından olan ve birinci tabakada yer alan gramerciler tarafından yapıldığını ve hâlâ da sarf ilmiyle ilgili kullanılmakta olan kavramların yine söz konusu tabaka tarafından belirlendiğini vurgulamaktadır. Sarf ilminin oluşturulmasında Muaz el-Herrâ’nın (ö. 187/803) herhangi bir etki-sinin olmadığını ve böyle bir ihtimalin çok uzak olduğunun altını da çizmektedir.Ayrıca araştırma, yaygın bir şekilde kullanılan kavramlarla birlikte tedavülden kalkmış, bilinmeyen ya da değişikliğe uğramış birçok kavramı da ele almaktadır.