İbnü's-Sîd El-Batalyevsî'nin Arap Dil İlimlerindeki Yeri ve Yöntemi

Abstract

İbnü's-Sîd el-Batalyevsî (ö. 521/1127), Endülüs ilim dünyasında hem edebî hem de dil bilimleri sahasında derin izler bırakmış mümtaz şahsiyetlerden biridir. O, fetihlerden başlayarak Endülüs'ün siyasî ve fikrî yapısının dönüşümlerine tanıklık etmiş, bu süreçte gelişen ilim merkezleri ve entelektüel ortam içerisinde kendine özgü bir yer edinmiştir. Çalışmada ilk olarak, onun yaşadığı dönemin siyâsî arka planı; Emevîler, Murâbıtlar ve Muvahhidler gibi yönetimlerin kültürel katkıları ışığında değerlendirilmiş, ardından Endülüs düşünce iklimi ve bu bağlamda Batalyevsî hakkında oluşan farklı görüşler ele alınmıştır. İkinci bölümde müellifin hayatı, ilmî kişiliği ve eserleri ayrıntılı biçimde incelenmiştir. Adı, nesebi, doğum yeri ve vefat tarihi gibi biyografik bilgiler yanında, inancı ve mezhebi konusundaki rivayetlere de yer verilmiştir. Ayrıca yetiştiği ilim merkezleri, ders aldığı hocaları ve yetiştirdiği öğrenciler tanıtılmış; onun hem nesir hem de şiirdeki edebî yönü ortaya konmuştur. Dil ilimleriyle ilgili telifleri başta olmak üzere farklı alanlara dair eserleri tanıtılmış, bazı eserlerin günümüze ulaşmadığına da dikkat çekilmiştir. Çalışmanın üçüncü ve ana bölümünü, Batalyevsî'nin dil ilimlerindeki yeri ve yöntemine dair incelemeler oluşturmaktadır. Ses bilgisi, sözlükbilim, sarf, nahiv ve belâgat ilimlerinden başlayarak 'arûz, şiir, inşâ, iştikâk, vaz' ve delâlet gibi on iki dil ilimlerinin alt disiplinlerine kadar geniş bir yelpazede onun görüşleri ve katkıları ortaya konmuştur. Böylece, hem klasik dil bilimleri hem de anlambilim, yazı bilimi ve edebî türler gibi farklı disiplinlerle kurduğu bağlar, örnekler eşliğinde değerlendirilmiştir. Sonuç olarak, İbnü's-Sîd el-Batalyevsî'nin Endülüs'te şekillenen ilmî ortamda Arap dil ilimlerine dair kapsamlı birikimi, onun hem metodolojik çeşitliliğini hem de ilmî geleneğe olan katkısını göstermektedir. Bu yönüyle Batalyevsî, dil ilimlerinin sistematik tasnifi ve uygulanışında özgün yaklaşımlarıyla dikkat çeken, Endülüs'ün zengin ilim mirasını temsil eden önemli bir dilci ve edebiyatçıdır.

Ibn al-Sîd al-Baṭalyawsī (d. 521/1127) was one of the distinguished figures of the intellectual world of al-Andalus, leaving profound marks in both literary and linguistic sciences. He witnessed the political and intellectual transformations of al-Andalus from the time of the conquests and secured for himself a unique place within the intellectual centers and scholarly milieu that developed during this period. In the first stage of this study, the political background of his era—particularly the cultural contributions of the Umayyads, Almoravids, and Almohads—was examined, followed by an analysis of the Andalusian intellectual climate and the different perspectives regarding al-Baṭalyawsī. The second chapter investigated his life, scholarly personality, and works in detail. Alongside biographical information such as his name, lineage, place of birth, and date of death, attention was given to reports concerning his creed and theological affiliation. The centers of learning where he was educated, his teachers, and the students he trained were introduced, and both his prose and poetic abilities were highlighted. His authored works—especially those on linguistic sciences—were presented, while it was also emphasized that some of his writings have not survived to the present day. The third and main chapter of the study is devoted to examining al-Baṭalyawsī's position and method within the field of Arabic linguistic sciences. His views and contributions were analyzed across a wide spectrum ranging from phonetics, lexicography, morphology (ṣarf), syntax (naḥw), and rhetoric (balāgha) to prosody (ʿarūḍ), poetry, composition (inshāʾ), etymology (ishtiqāq), semantics (dalāla), and the science of linguistic stipulation (waḍʿ). In this way, both the classical linguistic sciences and their interconnections with semantics, the art of writing, and literary genres were evaluated with illustrative examples. In conclusion, Ibn al-Sīd al-Baṭalyawsī's comprehensive engagement with the Arabic linguistic sciences within the scholarly milieu of al-Andalus demonstrates both his methodological diversity and his lasting contribution to the intellectual tradition. In this respect, al-Baṭalyawsī emerges as an important linguist and man of letters, distinguished by his original approaches to the classification and application of the linguistic sciences, and as a representative of the rich scholarly heritage of al-Andalus.