Katılım Bankalarının Teverruk Finansman Yöntemini Kullandırmaları Üzerine Nitel Bir Araştırma

Abstract

Teverruk modeli katılım bankalarının kullandığı fon sağlama yöntemlerinden biridir. Kıymetli bir madenin bir brokerdan peşin alınıp müşteriye taksitli olarak satılması ve daha sonra müşteriden alınan vekaletle söz konusu maddenin başka bir brokera piyasaya peşin satılmasıyla bir nakit edinme yöntemidir. Müşteriye ait kıymetli madenin satışından ötürü elde edilen nakit müşteriye verilmektedir. Katılım bankalarının yakın zamana kadar tamamının olmasa da Türkiye’de bazılarının kullandığı teverruk yöntemi fon kullandırma yöntemlerinden biridir. Katılım bankaları prensipleri gereği mal ve hizmet karşılığı olmaksızın fon kullandırımı yapmadıklarından ötürü ticaret yöntemiyle gerçekleşen bu modeli kullanmaktadırlar. Türkiye’de faaliyet gösteren katılım bankaları ile yüz yüze görüşme şeklinde yapılan bu çalışmada teverruk modelini halihazırda kullanıp kullanmadıkları belirlenmeye çalışılmıştır. Araştırma sonucunda elde edilen bulgulara göre İslami prensiplere uygun şekilde çalışan katılım bankalarının bir kısmı belirlenen şartlar çerçevesinde bu modeli kullandıklarını belirtmişlerdir. Bununla beraber bazı katılım bankaları da bu modelin kullanımına ilişkin gerekli izinlerinin olduğunu belirterek müşterilerine kullandırdıkları belirlenmiştir. Çalışmanın sonucunda katılım bankalarının bir kısmının teverruk modelinin ticari bankalarda kullandırılan kredilere alternatif olduğunu düşündükleri görülmüştür. Bu düşünce sebebiyle faiz hassasiyeti olan bireyleri ticari bankaları tercih etmeye mecbur bırakmamak için bu modelin kullanılması gerektiğini savundukları anlaşılmıştır. Bazı katılım bankalarının ise teverruk modelinin çok zorunlu sebepler olması şartıyla kullandırılan bir yöntem olduğunu düşündükleri, dolayısıyla bu yöntemin kullanımının çok fazla yaygınlaşmasını istemedikleri tespit edilmiştir.