Cumhuriyet Dönemi Türk Düşüncesinde Milli Sanat/yerel Estetik Arayışları*

Abstract

Türk düşüncesinde estetik kavramı ve bu kavram etrafındaki tartışmalar Tanzi- mat ile birlikte boy göstermeye başlamıştır. Tanzimattan Cumhuriyete kadarki dönemde Batılı bir disiplin olan estetiği tanıtan ve tartışan çeviri eserler basıldığı gibi özgün bir estetik anlayış geliştirme yolunda adımlar da atılmıştır. Osmanlı İmparatorluğu’nun yıkılmasının ardından kurulan Türkiye Cumhuriyeti devleti, topluma yeniden şekil vermek istemiştir. Toplumun sanat anlayışı ve sanat ya- pıtları da bu yenilenmeden payını almıştır. Cumhuriyetin ilkeleri doğrultusun- da millî bir sanat anlayışının temellendirilmesi ve geliştirilmesi için çalışmalar gerçekleştirilmiştir. Bu bağlamda düşünürler ve sanatçılar millî sanat anlayışına ilişkin teorik ve pratik üretimlerde bulunmuşlardır. Cumhuriyetin ilk yıllarında ve 1960’larda yoğunlaşan millî sanat tartışmaları günümüzde yeniden günde- me gelmektedir. Ancak millî sanat tartışmalarına ilişkin belirgin bir kavramsal çerçevenin ve soru öbeğinin bulunmayışı, önemli bir eksiklik olarak görünmek- tedir. Bu nedenle makalemizde ilkin millî sanat anlayışının ilişkili olduğu kav- ramları netleştirmeye çalışarak tartışmanın kavramsal çerçevesini çizeceğiz. Bu kavramlardan güç alarak var olan sorulara verilen yanıtlara göre tasnif edeceği- miz temel yönelimlerin görüşlerine değineceğiz. Bu bağlamda özellikle İsmail Hakkı Baltacıoğlu’nun görüşleriyle Sezer Tansuğ’un görüşlerini inceleyeceğiz. Tartışma etrafında geliştirilen görüşlerin ortak tıkanıklıklarına işaret ederek çözüm yollarına dair önerilerde bulunmaya çalışacağız.