Spor Bilimleri Fakültesindeki Öğrencilerin Sosyal Öz-Yeterlilik, Bilişsel Esneklik ve Zihinsel Dayanıklılık Düzeylerinin İncelenmesi

Abstract

Bu araştırmanın temel amacı, Spor Bilimleri Fakültesi öğrencilerinin sosyal öz yeterlilik, bilişsel esneklik ve zihinsel dayanıklılık düzeylerini belirlemek ve bu yapılar arasındaki ilişkileri analiz etmektir. Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden biri olan ilişkisel tarama modeli benimsenmiş ve iki ya da daha fazla değişken arasındaki ilişkiler istatistiksel olarak incelenmiştir. Araştırmanın örneklemini, Türkiye genelinde Yükseköğretim Kurulu (YÖK) tarafından tanınan devlet ve vakıf üniversitelerinin Spor Bilimleri Fakültelerinde öğrenim gören öğrencilerden oluşan ve kolayda örnekleme yöntemiyle seçilen 1017 birey (606 erkek, 411 kadın) oluşturmuştur. Veriler, Sosyal Öz Yeterlilik Ölçeği (SOYÖ), Bilişsel Esneklik Ölçeği (BEO) ve Zihinsel Dayanıklılık Ölçeği (ZDÖ) aracılığıyla toplanmış ve SPSS 26.0 yazılımı kullanılarak analiz edilmiştir. Verilerin analiz sürecinde betimsel istatistikler, bağımsız örneklemler için t-testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA), Pearson korelasyon analizi ve yapısal eşitlik modellemesi (SEM) gibi çok yönlü istatistiksel tekniklerden yararlanılmıştır. Elde edilen bulgular doğrultusunda, cinsiyet, medeni durum ve lisanslı sporcu olma gibi bazı demografik değişkenlerin psikolojik yapı düzeylerinde anlamlı farklılık yaratmadığı; yaş, sınıf düzeyi ve haftalık spor yapma süresi gibi çok gruplu değişkenlerde ise benzer şekilde anlamlı farklılıkların gözlenmediği belirlenmiştir. Ancak SEM analizi sonucunda, bilişsel esnekliğin öz yeterlilik aracılığıyla zihinsel dayanıklılığı anlamlı bir biçimde yordadığı saptanmış; bu yapıların arasında doğrudan ve dolaylı etkilerin güçlü ve istatistiksel olarak anlamlı olduğu görülmüştür. Bu bulgular, bilişsel esneklik ve öz yeterlilik gibi yapıların zihinsel dayanıklılığı destekleyici rol oynadığını ve üniversite öğrencilerinin psikolojik sağlamlıklarını artırmaya yönelik müdahale programlarında bu yapıların temel alınması gerektiğini ortaya koymaktadır.

The primary aim of this study was to determine the levels of social selfefficacy, cognitive flexibility, and mental toughness among students enrolled in Faculties of Sport Sciences and to examine the relationships between these psychological constructs. The study employed a quantitative research design and utilized the relational survey model, which aims to identify the associations between two or more variables. The sample consisted of 1017 students (606 male, 411 female) studying in Faculties of Sport Sciences at various public and private universities in Turkey recognized by the Council of Higher Education (YÖK), selected through a convenience sampling method. Data were collected using the Social Self-Efficacy Scale (SOYÖ), the Cognitive Flexibility Scale (CFS), and the Mental Toughness Scale (MTS), and subsequently analyzed using the SPSS 26.0 software. The statistical analyses included descriptive statistics, independent samples t-tests, one-way ANOVA, Pearson correlation analysis, and structural equation modeling (SEM). The results revealed that demographic variables such as gender, marital status, and licensed athlete status did not produce statistically significant differences in the measured psychological variables. Similarly, variables such as age group, academic year, and weekly duration of physical activity did not show significant differences across groups. However, SEM analysis indicated that cognitive flexibility significantly predicted mental toughness through the mediating role of self-efficacy, with both direct and indirect effects found to be statistically significant and strong. These findings suggest that cognitive flexibility and selfefficacy play a supportive role in enhancing mental toughness, and that these constructs should be prioritized in intervention programs aimed at improving the psychological resilience of university students.