Chınua Achebe’in “no Longer At Ease” Adlı Romanında Sömürgecilik ve Eğitim İlişkisinin Sistem Yaklaşımı Açısından İncelenmesi

Abstract

Coğrafi keşiflerle başlayan ve ikinci dönem kolonyalizm olarak da adlandırılan dönemde, Batılı ülkelerin sömürüyü perdelemek için 'Beyaz Adamın Yükü' misyonunu ileri sürüp üçüncü dünya ülkeleri diye adlandırılan Afrika kıtasındaki ülkeleri birer sömürge ülke haline getirdikleri bilinmektedir. Batılı ülkelerin, sömürüyü kolaylaştırmak için sömürünün üç temel aracından biri olarak görülen eğitim aracını etkili bir şekilde kullandıkları da bilinmektedir. Bu ülkeler, her ne kadar sömürgeleştirdikleri ülkelerin geleneksel eğitimini değersizleştirip ikinci plana iten politikalar uyguladılarsa da, onları zorla ortadan kaldırıp yerine kendi eğitim sistemlerini zorla dayatmadılar. Sömürge ülkelerin eğitim sistemlerinin yanına kendi eğitim sistemlerini koydular. Sömürünün başladığı ana kadar geleneksel kapalı-sistem bir eğitim sistemine sahip olan sömürge ülkeler, sömürgecilerin Rönesans ve Aydınlanma tecrübesinden süzülüp şekillendirilmiş açık-sistem eğitim sistemleri ile karşı karşıya gelince bocalamaya başlarlar. İçi boşaltıldığı ve sömürge ülkelerin kültürel bağlamına uymadığı için 'istendik şekilde çıktı' oluşturamayan bir eğitim sisteminin kültürel yozlaşma ve ekonomik yolsuzluklara neden olma olasılığı göz ardı edilmemesi gereken önemli bir gerçekliktir. Chinua Achebe'in de aralarında olduğu sömürge sonrası dönem teorisyen, düşünür, entelektüel ve yazarlarının çoğu, yayılmacı (emperyalist) düşüncenin uygulamaya geçirilmiş biçimi olan sömürgeciliğin kalıcılığını sağlamak için, sömürülen ülkelerin eğitim sistemlerini kullanıp kendine göre şekillendirdiği düşüncesinde hemfikirdirler. Bu aydınlar, özellikle II. Dünya Savaşından sonra sömürgeleştirdikleri ülkelerden fiziki olarak çekilen Avrupa medeniyetinin sömürgeleştirilen ülkelerin siyasi, ekonomik ve kültürel yaşamları üzerinde yapmış olduğu tahribatları ve bu tahribatların nasıl onarılabileceğini konu alan eserler yazmışlar. Bazıları, Avrupa medeniyetinin bıraktığı mirası radikal bir şekilde tümden reddetmek gerektiğini ileri sürerken, bazıları da bu medeniyetin kötücül ve tahrip edici etkilerinin yanı sıra iyi şeyler de yaptığını, yüzyıllar süren etkileşim nedeniyle tümden reddetmenin diyalektik olarak mümkün olamayacağını ve asıl yozlaşmanın sömürgeleştirilen ülkelerin kapalı ve/veya yarı açık bir sistemle yürütülen geleneksel eğitimlerinden kaynaklandığını savunurlar. Chinua Achebe'in ikinci görüşü savunanların içinde yer aldığını söylemek mümkündür. Bu bağlamda; olay örgüleri, kurguları ve karakterleri itibariyle birbirlerinin devamı olan ve Nijerya'nın koloni öncesi, koloni süresi ve koloni sonrası sosyal ve kültürel durumunu anlatan Achebe trilojisinin ikinci eseri olan No Longer at Ease adlı romanını göz önüne alan bu makale, kapalı-sistem geleneksel bir eğitim sonucu şekillenen bir kültürün, doğal diyalektik süreçler yaşanmadan, aniden açık-sistem bir eğitime tabi tutulmasının kültürel yozlaşmaya yol açabileceğini ve sömürünün devam etmesini sağlayabileceğini vurgulamayı amaçlamaktadır