TR-Dizin İndeksli Yayınlar Koleksiyonu
Permanent URI for this collectionhttps://hdl.handle.net/20.500.14720/5
Browse
Browsing TR-Dizin İndeksli Yayınlar Koleksiyonu by Institution Author "Akbaş, Rıfat"
Now showing 1 - 6 of 6
- Results Per Page
- Sort Options
Article Arap Dilinde Mananın Morfolojik Etkisi Üzerine(2019) Akbaş, RıfatArap dil kurallarının tespit edilmesinde mana faktörü çok önemli bir etkiye sahiptir.Zira dilin sentaktik (nahvî) kurallarının neredeyse tümünde bu faktörün etkisini görmekmümkündür. Mana faktörü, zâhiren tespit edilegelmiş dil kurallarının dışına çıkıldığınıgösteren durumlarda özellikle dikkate alınmıştır. Başka bir ifadeyle dilci ve gramercilerinçoğu, bazı ayet, şiir ve edebi ibârelerde zahiren rastlanılan gramer problemleriniçoğunlukla bu faktör doğrultusunda çözmeye çalışmışlardır. Bazı kelimelerin yapı değişikliğineuğramasında özellikle masdar ve kırık çoğul vezninin tespit edilmesinde ya daaslı itibariyle ortak bir manada birleşen birçok kelimenin sadece belirli bir vezin kipindekullanılmasında da mana faktöründen yararlanılmıştır. Aynı şekilde bazı lâzım (geçişsiz)fiillerin belli bir vezinde kullanılması, bu fiillerin anlamca birbirlerine benzemeleriüzerinden gerekçelendirilmeye çalışılmıştır ki tüm bu yaklaşımlar mananın morfolojiketkisini göstermektedir. Bu bağlamda makale, bir yandan Arap dil kuralarının tespitindesesletimden/telaffuzdan ziyade mana faktörünün göz önünde bulundurulduğuna somutörnekler doğrultusunda değinmekte, diğer yandan belirli birtakım kelimelerin yapı değişikliğinemana-vezin ilişkisi çerçevesinde dikkat çekmektedir.Article Arap Dilinde Mananın Sentaktik Etkisi Üzerine(2019) Akbaş, RıfatArap dilinin kurallara bağlanılmasındaki en önemli etkenin bazeninanç esaslarını zedeleyecek düzeyde yapılan yanlış telaffuzlar olduğusöylenebilir. Zira Arapça bir irâb dilidir ve irâbın da doğrudan manaylasıkı bir irtibatının olduğu düşünülürse yanlış telaffuzlar neticesindeözellikle dini metinlerin yanlış öğrenilme ve öğretilme tehlikesi kaçınılmazolacaktır. Bu açıdan herhangi bir cümlenin doğru anlaşılması öncelikle ocümlenin doğru telaffuz edilmesine bağlıdır. Bu da Arap dilindetelaffuzun ne denli önemli olduğunu ortaya koymaktadır ki nahiv, sarf vebelagat gibi bilim dallarının zemini de bu sayede oluşmuştur.Arapçada telaffuzu şekillendiren en önemli etken ise manadır.Çünkü birey muhatabına neyi söylemeyi amaçlıyorsa o doğrultudasözcükler ve ifadeler kullanır. Ayrıca kullanılan sözcükler ve ifadelerinbazen dil kurallarına aykırılık göstermesi durumunda aynı sözcük veifadeler üzerinde yorum yapıp zahiren var olan bu sorunu çözme çabalarıda yine mana odaklıdır. Bu yüzden Arap gramerinde geleneksel dilkurallarının dışına çıkıldığı görülen yerlerde “mutlaka mana etkeni gözönünde bulundurulmuştur” diyen dilci ve gramercilerin sayısı çokfazladır.Aslında mana etkeninden hareketle bir sözcük veya bir ifadenin dilkuralları perspektifinde tekrardan değerlendirilmesimeselesi ilk dönemgramer eserlerinde olduğu gibi daha sonraları kaleme alınan birçokeserde de dağınık bir şekilde yer alır. Ayrıca bu, genelde belli bir gramerkonusunun işlendiği esnada ya da bir gramer kuralınındelillendirilmesinde başvurulan istişhâdlarda ortaya atılan bir takımsorulara cevap verme şeklinde görülmektedir.Bu bağlamda makale, bir taraftan mana etkenininbir sözcük veyaifadenin dil kuralları bağlamında yeniden değerlendirilmesi hususundaki rolünü ele almakta diğer taraftanbu etkidoğrultusunda esnetilebilen bazıdil kurallarının her sözcük ve ibarede geçerli olmayıp bunun duyumaالسماع) ) bağlı olduğunu ortaya koymaktadır. Makale, mananınArapgramerinde kullanılan bir takım kavram ve edâtların oluşumunda nasılbir etkiye sahip olduğuna ayrıca dikkat çekmektedir.Article Kavram ve Anlam Boyutu Perspektifinde Arapçada Siyah Renk(2021) Akbaş, RıfatSözcük dağarcığı, zengin içerikli düşünce kalıpları, erillik-dişillik olgusu, az sözcükle geniş anlatı olanaklarını sağlaması, ikincil ve yan anlamları ihtiva etme potansiyeli, türeme kapasitesinin genişliği ve ince anlam ayırımları gibi nitelikler Arap dilinin zenginliğini belirleyen özellikler arasında öne çıkanlardır. Siyah rengin kavram ve anlam boyutu etrafında şekillenen söz varlığı Arap dilinin bu özelliklerini yansıtan spesifik örneklerden sadece bir tanesidir. Bu bağlamda makalede siyah renk nitel araştırma yöntemine bağlı kalınarak gerek adlandırılma ve belirgin kılınma gerekse bazı duygu ve düşüncelerin aktarım aracı yapılması noktasında muteber sözlükler ve klasik Arap şiiri referans alınarak incelenmiştir. Siyah rengin sözlük anlamını karşılayan kavramlar dışında açıklanma-ya çalışıldığı, farklı bakış açılarıyla tanımlanması, beyaz renk ile olan kombinasyonu, özellikle de ilgili olduğu varlığın temel alınmasıyla hem olumsuz çağrışımların hem de bireysel arzu ve özlemlerin mecazi dili yapıldığı gibi hususlar makalenin ana temasını teşkil etmektedir. Makalede siyah renk ile yapılan birtakım farklı adlandırma ve ifade tarzlarının Arap kültürüyle olan bağlantısına da dikkat çekilmiştir.Article Klasik Arap Edebiyatında Şiir Sirkati Hakkındaki Karşıt Görüşlerin Bir Mukayesesi(2019) Akbaş, RıfatŞiir ve hitabet alanında kadim bir geçmişe sahip olan Arap toplumunda şair olaraktanınan bireylerin başkasına ait olan şiirleri kısmi bir değişikliğe giderek kendilerineatfettiklerini ispatlamak amacıyla gerek edebiyatçı gerekse eleştirmenlerce birçok eserkaleme alınmıştır. Buna mukabil bazı edebî eleştirmenlerin bu konu hakkında ihtiyatlıdavranmayı tercih ettikleri ve şiir sirkati konusunda ortaya atılan iddialara bazen açıkbazen de üstü örtülü bir şekilde cevap vermeye çalıştıkları görülmektedir. Buyaklaşımlar perspektifinde “es-serikâtü’ş-şi‘riyye”(şiir sirkati) kavramının kapsam alanıhicri üçüncü yüzyılın ortalarından itibaren sistematik bir şekilde incelenmeye tabitutulmuştur.Bu makalede de, şiir sirkatinin mahiyeti göz önünde bulundurularak bazı edip,eleştirmen ve belâgatçılar tarafından öne sürülen farklı isimlendirmelerin yanı sıra bukonu hakkındaki karşıt görüş ve abartılı açıklamalar ele alınarak ilgili alanda araştırmayapmak isteyenlere bir mukayese imkânı sağlanmaya çalışılmıştır. Ayrıca makalede,nitel araştırma yöntemi perspektifinde ulaşılabilecek ilgili kaynaklar gözden geçirilmişve konunun sadece klasik dönemle sınırlı tutulmasına da özen gösterilmiştir.Translation Sarf İlminin Tarihi ve Kavramları Üzerine*(2019) Akbaş, RıfatBu araştırma, erken dönem itibariyle sarf ilminin tarihine ışık tutmaktat-dır. Bu ilmin nahiv ilmiyle bağlantılı bir şekilde ortaya çıktığını ve her iki ilmin Arapça ilmini (علم العربية) teşkil ettiğine yönelik deliller sunar. Özellikle de sarf ilmi ile ilgili konuların bazen nahiv konularıyla birlikte, bazen de bu konulardan tamamıyla müstakil bir şekilde ele alındığını gösteren sarfi (morfolojik)telifleri metodsal yönden kategorize eder. Araştırma, sarf ilmine dair tüm konuları içeren bazı nahiv kitaplarının yanı sıra nahiv konularıyla beraber bazen de sarf konularını içeren -ki gramercile-rin çoğunun tercihi bu yöndedir-bir takım kitapların kaleme alındığına değinmekte ve gramercilerin önem atfetmeyip nahiv konularından görmedikleri bazı sarf me-selelerine ise değinmemektedir. Öte yandan araştırma, sarf ilmine dair en erken çalışmaların Ebü’l-Es-ved ed-Dü’elî’nin (ö. 69/688) arkadaşlarından olan ve birinci tabakada yer alan gramerciler tarafından yapıldığını ve hâlâ da sarf ilmiyle ilgili kullanılmakta olan kavramların yine söz konusu tabaka tarafından belirlendiğini vurgulamaktadır. Sarf ilminin oluşturulmasında Muaz el-Herrâ’nın (ö. 187/803) herhangi bir etki-sinin olmadığını ve böyle bir ihtimalin çok uzak olduğunun altını da çizmektedir.Ayrıca araştırma, yaygın bir şekilde kullanılan kavramlarla birlikte tedavülden kalkmış, bilinmeyen ya da değişikliğe uğramış birçok kavramı da ele almaktadır.Article Yahyâ B. Ziyâd El-ferrâ’nın “ma‘âni’l-kur’ân” Adlı Eserinde Dil-kültür İlişkisi(2020) Akbaş, Rıfatİslâm coğrafyasının genişlemesi neticesinde Arap olmayan toplulukların İslâm dini ile tanışmaları beraberinde bir takım problemleri de getirmiştir. Bu problemler arasında, Kur’ân’ın yanlış anlaşılma endişesi en başı çekmektedir. Arapçaya hâkim olmamaktan kaynaklanan dil hatalarının âyetlere kadar sirayet ettiğini gösteren birçok rivayetin varlığı da bunu teyit etmektedir. Bundan dolayı hicrî birinci yüzyılın ikinci yarısından itibaren dil ile ilgili faaliyetler aralıksız bir şekilde devam etmiştir. Bu faaliyetler arasında, Kur’ân’ın üslûbunu, âyetlerde yer alan kelimelerin delâleti ve sesletimini (telaffuzunu), cümlelerin iç bütünlüğü ile filolojik tahlillerini ele alan çalışmalar bulunmaktadır. Bu çalışmalar, Arap gramerinin oluşturulması ve bazı gramer ekollerinin ortaya çıkmasıyla birlikte genellikle “Ma‘âni’l-Ḳur’ân” ve “İ‘râbü’l-Ḳur’ân” başlıkları kullanılarak daha sistemli bir şekilde hicri dördüncü yüzyılın sonlarına kadar devam etmiştir. “Ma‘âni’l-Ḳur’ân” başlığını kullanarak eser yazan âlimler arasında gramer ilmiyle birlikte tefsir alanında da önemli bir konuma sahip olan Yahyâ b. Ziyâd el-Ferrâ da (öl. 207/822) bulunmaktadır. Söz konusu başlığı taşıyan eserinde Ferrâ’nın, lügavî (filolojik) tahlilleri esnasında özellikle sözcüklerin siygası (morfemi) ve çok anlamlılığı doğrultusunda dil-kültür ilişkisine örnek olabilecek birçok bireysel değerlendirmesine rastlanılmaktadır. Onun, bazı ayetler etrafında sergilenen çeşitli görüşlere yer verdikten sonra Arap toplumu nezdinde bir yönüyle de bile olsa kabul gören semantik tahlillere ayrıca yer vermesi, müfessirlerin, çoğu zaman anlaşılması güç ayetlerin tefsirinde murad edilenin dışında bir yorumun önlenmesi için dönemin kültüründen yararlanmaları gerektiği şeklinde de değerlendirilebilir. Bu bakımdan Kur’ânı Kerîm’in insanlığa sunduğu mesajların en doğru şekilde anlaşılabilmesi adına bazı âyetlerin tefsiri ve değerlendirmesi yapılırken başvurulacak ilmî merci ve disiplinlerin geniş tutulması önem arz etmektedir. Binâenaleyh makalede asıl olarak Ferrâ’nın kendisine özgü görüş ve tahlillerine yer verildikten sonra onun çağdaşı ve sonrası dönemlerde yaşayan âlimlerin benzer analizlerinden de istifade edilerek sadece dil-kültür ilişkisine örnek olabilecek tespitler üzerinde durulacak ve bir nevi dil-kültür etkileşiminin âyet yorumundaki rolüne işaret edilecektir.
