Browsing by Author "Şen, Erhan"

Now showing 1 - 20 of 20

Karnavalizmin Çocuk Edebiyatına Yansıması ve Pedagojik İşlevi
(2020) Şen, Erhan
Bu çalışmada çağdaş edebiyat kuramcılarından Mihail Bahtin(1895-1975)’in karnavalizm kavramı açıklanmış, bunun çocuk edebiyatına yansımaları ve pedagojik işlevi tartışılmıştır. Çocuk edebiyatı öncelikle yetişkin performansına dayalı bir yazınsal üretim formudur. Yapıtın kurgulanmasından, basılmasına ve alınıp satılmasına kadarki tüm süreçlerdeetkinkişileryetişkinlerdir.Çocukisebualandaçoğunluklaokur konumundadır, yani metnin tüketicisidir. Bu nedenle çocuk edebiyatında yetişkin bakış açısının egemenliğinden söz edilebilir. Ancak karnavalistikgörme biçimiyle yazılmış bazı metinler bu otoriteyi yıkar, toplumu ya da yetişkini aşan bir güçle çocuğu donatır ve bağımsızlaştırır. Bu tür metinlerdeki karnavalesk karakterler aracılığıyla çocuk okur bireyin bazen toplumsal normlardan daha güçlü olabileceğini sezer, ideolojik aygıtların bireyi nasıl biçimlendireceğine dönük bir öngörü kazanır, eleştiri kültürü edinir. Böylelikle çocuk, imgelemsel bir alanda da olsa bir yandan özneleşirken öte yandan da sosyo-kültürel mekanizmanın ısrarla dayattığı normlara ilişkin bilinç kazanır.Karnaval ruhunun çocuk edebiyatı yapıtlarında diğer bir önemli işlevi de şiddet olgusunun çocuğa uygun bir yöntemle işlenmesine hizmet etmektedir.
Çocuk Edebiyatında Korku Türünün Pedagojik İşlevi (Bir Derleme Çalışması)
(2025) Şen, Erhan
Derleme makalesi olarak yapılandırılan bu araştırmada çocukta korku duygusunun gelişimi, yaş düzeylerine göre sergilediği eğilim, korku edebiyatının çocuk edebiya-tındaki değeri ve tarihsel gelişimi, pedagojik işlevleri ve bu türün çocuklar açısından taşıması gereken nitelikler alanyazındaki bilgiler çerçevesinde tartışılmıştır. Korku türüne dönük olarak bazı araştırmacılar olumlu bir tutum içindeyken bazıları ise bu türün pedagojik açıdan riskli olduğunu öne sürmektedir. Korku türünün çocuğa uygun olmadığını düşünen araştırmalar bu türün çocuğu duyarsızlaştıracağını, şiddete yön-lendireceğini, pedagojik açıdan bir değer taşımadığını, basmakalıp bir kurgu olduğunu düşünmektedir. Olumlu bir yaklaşım içinde olanlar ise estetik ve pedagojik bir niteliğe sahip korku türündeki yapıtların çocuklara önerilebileceğini, hatta okuma kültürü edindirme sürecine katkı sağlayabileceğini, belli başlı ölçütleri karşıladığı zaman çocukta duygusal ve ruhsal kırılmaları da önleyebileceğini ifade etmektedir. Böylece bu tür yapıtlar korkuyu dayatan bir telkin aracı değil de bir pedagojik ve farkındalık kazandıran bir araca dönüşebilir. Bunun temel koşulu ise çocuk edebiyatındaki korku türü yapıtların hedef kitlenin ilgi, gereksinim ve gelişimsel özelliklerine uygun biçimde hazırlanmasıdır. Çocuklar için korku türündeki yapıtlar seçerken içerikte cinsellik, sansürlenmemiş şiddet, cinayet, uyuşturucu gibi çocuğun anlamlandıra-mayacağı ya da özdeşim sürecinde yanlış yorumlayacağı durum ve olayların olma-masına dikkat edilmelidir. Korku duygusu da eylem ve davranışların bir sonucu olmak yerine düşünsel bir aksiyona dayanmalıdır. Son olarak alanyazında bu türe dönük yeterli çalışmaların yapılmadığı söylenebilir. Bu nedenle çeşitli araştırmalarla bu türün çocuk açısından taşıdığı olası riskleri ya da yararları ortaya koymak, böylece bilimsel bulgulara ulaşmak gerekmektedir.
Kurmaca Metinleri Değerlendirmeye Yönelik Rubrik Geliştirilmesi: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması*
(2020) Şen, Erhan; Karagül, Sedat
Bu çalışmanın amacı, ortaokul düzeyindeki öğrencilerin üretmiş oldukları kurmaca türündeki metinlerinbütüncül bir anlayışla, doğru ve nesnel bir biçimde değerlendirilmesine olanak tanıyan bir rubrik geliştirilmesive geliştirilen rubriğin geçerlik ve güvenirlik çalışmalarının yapılmasıdır. Bu amaç doğrultusunda ilk olarakilgili alanyazını taranarak madde havuzu oluşturulmuş, rubriğin kapsam geçerliğini sağlamak üzere bumaddeler dört alan uzmanının görüşlerine sunulmuştur. Uzmanlardan gelen dönütler doğrultusunda maddelereson biçimi verilmiş, böylece rubrik 25 maddeden oluşan ve dörtlü likert tipinde performans değerlendirmesineolanak tanıyan bir yapıya bürünmüştür. Ardından Van il merkezinde bulunan bir ortaokulda, farklı sınıfdüzeylerinde öğrenim gören toplam 40 öğrenciye konu sınırlaması olmaksızın kurmaca metinler yazdırılmış,öğrencilerin ürettikleri bu kurmaca metinler geliştirilen rubrik yardımıyla iki farklı Türkçe öğretmenitarafından puanlanmıştır. Türkçe öğretmenlerinin puanlamaları arasındaki tutarlılığa bakmak amacıylaKrippendorff’un alfa katsayısı ve Pearson momentler çarpımı korelasyon katsayısı hesaplanmıştır. Yapılançözümlemeler sonucunda Krippendorff’un alfa katsayısı 0,92, Pearson momentler çarpımı korelasyon katsayısı0,94 olarak bulunmuştur. Buna göre bu çalışma kapsamında geliştirilen rubriğin, ortaokul düzeyindekiöğrencilerin yazmış olduğu kurmaca metinlerin değerlendirilmesinde kullanılabilecek geçerli ve güvenilir birölçme aracı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğu çeşitli işlemlersonucunda kanıtlanan bu rubrik, ortaokul düzeyindeki öğrencilerin üretmiş oldukları kurmaca metinlerindeğerlendirilmesinde Türkçe öğretmenleri tarafından kullanılabilir. Türkçe öğretmenleri, bu rubrik yoluylahem öğrencilerinin yazmış oldukları kurmaca nitelikli metinleri doğru ve nesnel olarak değerlendirme hem dekolaylıkla puanlayabilme olanağı bulabileceklerdir.
Analysis of Fairy Tales From Different Cultures in Terms of Grotesque Elements and Pedagogical Function
(2025) Günay, Zehra; Şen, Erhan
Farklı kültürlere ait masalları grotesk ögeler ve pedagojik işlev açısından incelemeyi amaçlayan bu çalışma nitel araştırma yöntemiyle tasarlanmıştır. Çalışmanın veri kaynağını farklı kültürlere ait 12 masal kitabı oluşturmaktadır. Verilerin toplanmasında doküman analizi, çözümlenmesinde ise betimsel analizden yararlanılmıştır. Çalışmada veri kaybının önlenmesi ve bulguların daha somut aktarılması için MAXODA 2024 yazılımı kullanılmıştır. Grotesk ögeler arasında grotesk figürler (f:935) birinci sırada yer alırken, bunu olağanüstü varlıklar (f:881), grotesk nesne ve eşya (f:703), grotesk mekân (f:484) ve grotesk eylem (f: 259) takip etmektedir. Eldeki verilere göre grotesk ögelerin yoğunlukla grotesk figürler (f:935) yoluyla yapılandırıldığı söylenebilir. Grotesk figürler (f:935) arasında kötülük peşindeki insan (f: 591) birinci, kötülük peşindeki hayvan (f: 254) ise ikinci sıradadır. Olağandışı varlıklar (f: 881) arasında ucubeler (f:648) kategorisinde sıraladığımız; canavar, cin, şeytan, hortlak, peri, gulyabani, yaratık, dev, ejderha vb. olağandışı varlıklara daha çok yer verildiği görülmektedir. Grotesk eylemler (f:259) arasında farklı bedene/şekle bürünme (f:76) dışındaki tüm grotesk eylemler şiddet (f:183) yönelimlidir. Grotesk mekânlar (f:484) daha çok gerçek görünümlü mekânlarla; grotesk nesne ve eşyalar (f:703 ) ise sihirli nesnelerle (f:539) ilişkilendirilmiştir. Masalların tipik özelliği olan 'mutlu sonla bitme' nedeniyle grotesk ögelerin yarattığı korkutucu atmosferin kurgunun sonlarına doğru yerini rahatlatıcı duygu ve düşünce atmosferine bıraktığı söylenebilir. Farklı kültürlerdeki masallarda şiddet eylemlerinin yoğun kullanımı, bazı olağanüstü varlıkların korkutucu özelliklerinin ön planda olması ve ürkütücü tasvir edilen bazı mekânlar (mezarlık, orman, bataklık ) çocuk için sakıncalı olabilir. Bu tür masallar tekrar gözden geçirilebilir ya da grotesk ögelerin sembolik yönü çocuklarla tartışılabilir.
Ortaokul Öğrencilerinin Büyülü Gerçekçi Çocuk Romanlarını Alımlama Biçimleri Üzerine Bir Araştırma
(2025) Şener, Rahime; Şen, Erhan
Büyülü gerçekçilik, olağan ile olağanüstünü bir arada uyum içinde ve yadsınmayacak biçimde veren, insanın gerçek yaşamda karşılaşmasının mümkün olmadığı durum ve olayları oldukça sıradan ve kabul edilebilir bir dille aktaran yazınsal türdür. Büyülü gerçekçilik, yaşama ilişkin deneyimi yetersiz olan çocuğun dile getiremediği duygu ve düşüncelerinin anlaşıldığı, benzer durumlarla karşılaşan ve buna çeşitli çözümler bulan karakterler aracılığıyla yaşamı anlamlandırabildiği bir anlatım türü olarak karşımıza çıkmaktadır. Büyülü gerçekçilikte dış dünyada çocuğun düşsel dünyasında yer bulamayan olaylar ve olayların oluşturduğu karmaşık duygular çocuk gerçekliğine uygun bir dille verilmektedir. Nitel araştırma yöntemiyle yapılandırılan bu çalışmanın amacı ortaokul öğrencilerinin büyülü gerçekçi anlayışla kurgulanmış yapıtları alımlama biçimlerini ortaya koymaktır. Verilerin toplanması için öğrenci günlüklerinden ve görüşme yönteminden; verilerin çözümlenmesi için de içerik analizinden faydalanılmıştır. Çalışma grubunu on dört (14) ortaokul öğrencisi oluşturmaktadır. Çalışmanın temel problemi 'Ortaokul öğrencilerinin büyülü gerçekçilik anlayışıyla kurgulamış yapıtları alımlama biçimleri nasıl bir özellik sergilemektedir?' olarak belirlenmiştir. Bu doğrultuda ortaokul öğrencilerinin büyülü özellikleri ve güçleri olan karakterlere ilgi duydukları, bu karakterlerle özdeşim kurdukları; gerçek yaşamın bir parçası gibi sıradan bir biçimde verilen olağanüstü olaylara dikkat ettikleri saptanmıştır. Büyülü olay ve durumlar karşısında şaşkınlık, üzüntü, korku, mutluluk gibi çeşitli duygu durumlarını yaşadıkları tespit edilmiştir. Bu duygu çeşitliliğinin duygusal devinime ve farkındalığa hizmet edeceği söylenebilir. Karakterlerin büyülü özellikleri sayesinde ortaya çıkan büyülü gerçekçi olaylarla gerçek yaşamda karşılaşmayı diledikleri bulgulanmıştır. Sonuç olarak büyülü gerçekçi bir dille yazılan eserlerin çocuğun bilişsel ve duyuşsal gelişimine hitap ettiği, çocuğu yaşamın gerçeklikleriyle düş dünyasına zarar vermeden karşılaştırdığı ve gerçek yaşamdaki sorunlara yönelik bir duyarlık geliştirdiği söylenebilir.
An Analysis of Children's Literature Works in Terms of Bullying
(2022) Sütcü, Su Saime Uysal; Şen, Erhan
Okul yıllarında zorbalık, çok sayıda çocuğun deneyimlediği veya tanıklık ettiği bir olgudur. Her çocuğun kendisi için güvenli bir ortamda eğitim görmeye hakkı vardır ve zorbalık olayları okulları ve çocukları ciddi anlamda tehdit etmektedir. Hayatlarının en savunmasız dönemi sayılabilecek çocukluk çağında zorbalığa maruz kalan kişilerin bedensel ve ruhsal sağlıkları tehlike altına girebilmektedir. Çocukların zorbalık kavramını tanımasına, bu konuda önceden farkındalık geliştirmesine katkı sağlayacak önemli bir değişken çocuk edebiyatı yapıtlarıdır. Bu çalışmanın temel amacı çocuk edebiyatı yapıtlarını zorbalık olgusu açısından incelemektir. Çalışmanın veri kaynağını, çocuklara seslenen zorbalık konusunu içeren 10 kitap oluşturmaktadır. Veriler, nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi yoluyla toplanmış, içerik analizi yapılarak çözümlenmiştir. Araştırmanın sonucunda incelenen zorbalık konulu yapıtlarda; çoğunlukla sözel zorbalık türüne yer verildiği, zorba karakterlerin cinsiyetinin dengeli dağıldığı, mağdur karakterlerin çoğunluğunun erkek olduğu belirlenmiştir. Zorba ve mağdur karakterlerin yaşlarının ve ebeveyn tutumlarının çoğunlukla belirtilmediği görülmüştür. Ayrıca söz konusu yapıtlarda zorba karakterlerin genel olarak eş duyum (empati) becerisinin düşük olduğu ve mağdur karakterlerin çoğunlukla duyarlı ve empatik kişilik özellikleri sergiledikleri sonucuna ulaşılmıştır. Bununla birlikte ele alınan yapıtlarda zorbalık olaylarının çoğunlukla sınıf ortamında gerçekleştiği ve mağdur karakterlerin zorbalıkla baş etme yöntemi olarak genellikle sözel tepki verdikleri görülmüştür. Zorbalığın mağdur karakterlerde çoğunlukla psikolojik sorunlara yol açtığı ve izleyici karakterlerin genel olarak zorba karakterlere destek oldukları gözlemlenmiştir. Sonuç olarak incelenen zorbalık konulu yapıtların zorbalığın çeşitli yönlerini işlediği ve çocuklarda zorbalığa dair farkındalık oluşturabileceği söylenebilir. Anahtar Kelimeler: çocuk edebiyatı, zorbalık, sorun odaklılık, doküman incelemesi
Examination of Detective Fiction Works Addressed To Children in Terms of Main Characters and Pedagogical Function
(2024) Çam, Alev Törün; Şen, Erhan
Çocukların yaş düzeyi, ilgi ve ihtiyaçları, istekleri, algı ve anlama düzeyi bir yetişkinden farklılık göstermektedir. Çocuklar merak, keşfetme, yeni bilgiler edinme konularında daha araştırmacı bir yapıdadır. Polisiye türünde yazılan kurmaca yapıtların çocuk okurun araştırmacı yapısına da hitap etmesi sayesinde çocuk okurda okuma alışkanlığının gelişmesine katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Maceraya olan düşkünlükleri sayesinde çocuk okurlar bu türe oldukça ilgi duymaktadır. Bu tür yapıtlar vasıtasıyla çocuk okur bir sonuca ulaşmakta, bir durumun çözülmesine destek olmaktadır. Bu durum onların sorunlar karşısında dolaylı olarak deneyimlenmesine yardımcı olmakta ve analitik düşünme becerilerini geliştirmektedir. Fakat kimi zaman polisiye haksız eleştirilerle karşı karşıya kalmaktadır. Bu araştırmanın amacı, çocuklara seslenen polisiye türündeki yapıtları ana karakter ve pedagojik işlev açısından incelemektir. Bu amacı gerçekleştirmek için nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Veri toplanması için doküman inceleme tekniğinden, verilerin çözümlenmesi için betimsel analiz yaklaşımından yararlanılmıştır. Çalışmada polisiye türünü örnekleyen dokuz farklı çocuk edebiyatı yapıtı çözümlenmiştir. İnceleme sonucunda söz konusu yapıtlar, ana karakter ve pedagojik boyut açılarından incelenmiştir. Sonuç olarak polisiye yapıtlar okumanın, çocuk okurun bireysel, toplumsal, psikolojik açılardan gelişimine katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Bu yapıtlarda çocuk okur araştıran, sorgulayan, merak ve heyecan duygusunu en doruklarda yaşayan ana karakterlerle özdeşim kurarak dolaylı deneyimlenme ve sorunlarla baş edebilme becerisi kazanmaktadır.
Pertev Naili Boratav’ın Derleyip Yayımladığı Masalların Grotesk Ögeler Açısından İncelenmesi
(2020) Şen, Erhan
Türk masalları üzerine önemli çalışmalar gerçekleştiren Pertev NailiBoratav‟ın derleyip yayımladığı 48 masalı grotesk ögeler açısındanincelemeyi amaçlayan bu çalışmada veri toplama yöntemi olarak dokümanincelemesi kullanılmıştır. İçerik analizi yöntemiyle de verilerçözümlenmiştir. Elde edilen bulgulara göre şiddet eylemlerinden öldürmedağılım açısından ilk sırada yer alırken bıçaklanma/hançerlenme/şişlenme vekarın yırtma ise en alt düzeydedir. Çözümlenen masallarda 4 farklı olağandışıvarlıkla (dev, canavar, ejderha, bitişik varlıklar) karşılaşılmıştır. Ayrıcasadece 3 grotesk mekân (mağara, orman ve vahşi doğa) belirlenmiştir.Grotesk figürlerden kötülük yapan bir hayvan ilk sırada yer alırken farklısıklık düzeyiyle kocakarı, kötülük peşindeki erkek ve cadı belirlenen diğergrotesk figürlerdir. Sonuç olarak çalışma kapsamında çözümlenenmasallardaki grotesk ögelerin Türk masal özelliklerine göre şekillendiği veTürk masallarının genel özelliklerinden kopuş yaşanmadan grotesk ögeleriniçeriğe yansıdığı görülmektedir. Bunun dışında masallardaki grotesk ögelerinçocuğun kimlik edinimi sürecinde ve eğitim ortamlarında yararlanılabileceknitelik ve işlev taşıdığı söylenebilir.
An Analysis of Horror Genre Works Addressing Children in Terms of Literary Fiction and Pedagogical Function
(2020) Öbüz, Ekrem; Şen, Erhan; Karagül, Sedat
Çocuk, çevresinde olup bitenleri merakla keşfetmeye, tanımaya ve anlamlandırmaya çalışan bir bireydir. Yeterli düzeyde yaşam deneyimine sahip olmadığı için çocukların dış dünyadan daha fazla etkilendikleri ve içsel açıdan da değişim ve dönüşümlere daha açık oldukları bilinen bir gerçektir. Ayrıca daha geniş bir düş dünyasına sahip olan çocukların gelişimlerinin desteklenmesi açısından çocuk edebiyatı yapıtlarının önemli bir işlevi vardır. Özellikle çocukların farklı yazınsal türdeki yapıtlarla buluşması çocuğun yaşamı ve insanı farklı bakış açılarından, farklı boyutlardan görmesine hizmet eder. Bu açıdan insan doğasının korku yönünü merkeze alan korku türündeki yapıtlar çocuk okurun gelişimine destek verebilen özgül bir edebiyat alanıdır. Bu çalışmanın ana amacı çocuklara seslenen korku türündeki yapıtları yazınsal kurgu ve pedagojik işlev açısından incelemektir. Çalışmanın veri kaynağını, çocuklara seslenen 11 korku türündeki yapıt oluşturmaktadır. Veriler nitel araştırma yönteminin veri toplama tekniklerinden doküman inceleme yoluyla toplanmış, betimsel analiz yapılarak çözümlenmiştir. Araştırmanın sonucunda incelenen korku türündeki yapıtlarda yer alan temel karakterlerin çoğunlukla devingen ve açık karakterler olduğu, cinsiyetlerin eşit bir biçimde dağılım gösterdiği, yaş aralıklarının 7-14 olduğu belirlenmiştir. Ayrıca söz konusu yapıtlarda olay örgüsünün genel olarak döngüsel olay örgüsü ile kurgulandığı; ele alınan yapıtlarda anlatıcıların senöyküsel, benöyküsel ve elöyküsel anlatım tarzını benimsedikleri; korku duyulan mekanın çoğunlukla karanlık bir oda olduğu ve zamanın ise gece olduğu görülmüştür. Yapıtlardaki korku kaynaklarının çeşitlilik gösterdiği, çoğunlukla fantastik figürlerin olduğu; temel karakterlerin korkularının üstesinden gelmek için geliştirdiği davranışın çoğunlukla korkularla yüzleşmek olduğu ortaya çıkarılmıştır. Bununla birlikte çalışma kapsamında incelenen korku türündeki yapıtların değerler eğitimi açısından da zengin bir içeriğe sahip olduğu belirlenmiştir. Yapıtlarda hedef kitleyi olumsuz etkileyecek durumlara yer verilmediği gözlemlenmiştir. Yapıtların dil ve anlatım açısından yetkin bir biçimde düzenlendiği ortaya çıkarılmıştır. Sonuç olarak incelenen korku türü yapıtlarının çocuklarının korkularının üstesinden gelmek için pedagojik bir rol üstlenebileceği düşünülmektedir.
Children’s Literature as a Pedagogical Tool: a Narrative Inquiry
(2021) Şen, Erhan
This paper focused on teachers' personal stories to determine the pedagogical function and impact of children’s literature. This study employed a life-story interview approach within a qualitative narrative inquiry methodology. The sample consisted of ten teachers from different branches. Participants were recruited using purposive sampling. Data were collected through interviews and analyzed using thematic and narrative structure approaches. The narrative structure consisted of three components: problem, activities, and denouement. Participants’ life stories were thematically analyzed. The results show that teachers’ observations and efforts help students recognize their problems. Teachers who associate their own stories with children’s books lead to positive outcomes for themselves and their students. This experience helps students become aware of themselves and their problems and surrounding while helping teachers transform themselves individually and professionally. Therefore, children’s books are pedagogically crucial for both students and teachers. This result shows that we should first raise educators’ awareness of the pedagogical meaning and value of children’s literature. Future narrative inquiries should focus on students’ stories to determine the impact of children’s literature on children.
Ortaokul Türkçe Ders Kitaplarında Yer Alan Kurmaca Metinlerin “odaklayım” ve “anlatıcı” Açısından İncelenmesi
(2020) Şen, Erhan
Kurmaca metinlerin yapılandırılmasında yazarın tercih ettiği bakış açısı okurun metni kavrama biçimineyön verir. Nitel ve betimsel bir desenle yapılandırılan bu çalışmada ortaokul Türkçe ders kitaplarında yer alan30 kurmaca metin odaklayım ve anlatıcı açısından incelenmiştir. Elde edilen verilere göre incelenen kurmacametinlerde anlatıcılar, sıklıkla dışta konumlanmakta ve olayları dışarıdan gözlemlemektedirler. Genelanlamda öznel ve nesnel odaklayım biçimlerinin birlikte kullanıldığı ve herhangi bir metinde çokluodaklayıma yer verilmediği görülmüştür. Nesnel odaklayım biçimi (n:30) tüm metinlerde tercih edilirkenöznel odaklayım (n:16) daha az dağılm düzeyine sahiptir. Üç farklı odaklayım biçiminin (iç, dış ve ikiliodaklayım) (n:3) birlikte kullanıldığı metinlerin sıklık düzeyinin düşük olduğu söylenebilir. İncelenenkurmaca metinlerde anlatıcının çoğunlukla dışta konumlandığı ve yetişkin sesinin kurguya egemen olduğubelirlenmiştir. Bu da karakterlerin içsel dünyalarıyla değil de dıştaki bir ses aracılığıyla tanınmalarına nedenolmaktadır. Genel anlamda metinlerde yetişkin sesinin ağır basması yetişkin anlatıcıyı kurgusal dünyadaimtiyazlı bir konuma yerleştirmektedir. Özellikle elöyküsel anlatıcı türü, anlatıcı sesinin yetişkin olması,anlatıcının dışta konumlanması bunun temel göstergeleridir. Bu açıdan incelenen kurmaca metinlerdekianlatıcı ile çocuk okur/öğrenci arasında bir mesafe oluşturulduğu söylenebilir. Genel bir değerlendirmeyleortaokul Türkçe ders kitaplarındaki kurgusal metinlerde yetişkin görme biçiminin egemen olduğu, çocukbakış açısının yeterli düzeyde yakalanmadığı, çocuk okurla anlatıcı arasında otoriteye dayalı bir uzaklıkyaratıldığı söylenebilir. Bu çalışmanın dışında çocuklara seslenen çeşitli yapıtlar ya da metinler odaklayım,bakış açısı ve anlatıcı açısından incelenebilir.
Çocuk ve Gençlik Edebiyatı Yapıtlarından Farklı Disiplinlerde Yararlanma (Sosyal Bilgiler Dersi İçin Bir Yazınsal Okuma Önerisi)
(2021) Görmez, Erhan; Şen, Erhan
Sosyal Bilgiler dersinde yazınsal yapıtlarından yararlanma konusunda örnek bir okuma listesi ortaya koymayı amaçlayan bu çalışma, nitel araştırma deseninde yapılandırılmıştır. Veri toplama yöntemi olarak doküman analizine, verilerin çözümlenmesi için de betimsel analize başvurulmuştur. Çalışma kapsamında incelenen 30 çocuk ve gençlik edebiyatı yapıtı amaçlı örneklem tekniğiyle belirlenmiştir. Bu yapıtların belirlenmesinde uzman görüşlerinden, alanyazın taramasından,sosyal bilgiler ders kitaplarından, derse ait öğretim programından ve çeşitli yayınevlerine ait kitap kataloglarından yararlanılmıştır. Çalışmada elde edilen bulgulara göre önerilen yazınsal yapıt listesinde yer alan kitapların çoğunlukla insan değişkeniyle [birey ve toplum (n: 10); insanlar, yerler ve çevreler (n: 8)] ilişkili olduğu; bu yapıtlarda çeşitli değerlere [dayanışma (n: 22), duyarlılık (n: 20), saygı, sevgi ve barış (n: 20), sorumluluk (n: 19)] yer verildiği; Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programının birçok boyutuyla (özel amaç, temel beceriler, değerler eğitimi ve öğrenme alanları) ilişkili olduğu görülmüştür. Bunun dışında okuma listesine alınan yapıtların sınıf düzeyiyle yazınsal yapıt arasında [5. sınıf (n: 10); 6. sınıf (n: 9); 7. sınıf (n: 6) ve 8. sınıf (n: 5)] ters orantı belirlenmiştir. Bu dağılımdaki temel nedenin öncelikle çocuk edebiyatının seslendiği hedef kitleden kaynaklandığı söylenebilir. Çalışma kapsamında önerilen okuma listesine ilişkin genel bir değerlendirme yapıldığında bu yapıtların sosyal bilgiler öğretiminde etkili biçimde kullanılabileceği ve özellikle değerler eğitiminde işlevsel bir rol üstlenebileceği söylenebilir.
A Study on Secondary School Students' Perspective on Dystopian Literary Works Appealing To Children
(2024) Günay, Remzi; Şen, Erhan
Distopik yapıtlar, okuru dünyanın geleceğine ilişkin kötü senaryolar, cehennemvari kurgular, küresel felaketler, dramatik sonuçlarla buluşturarak uyaran ve okurun mevcut koşullara eleştirel bir perspektiften yaklaşmasını sağlayan yazınsal formlardandır. Bu tür yapıtların ahlaksal gündeminde teknolojik gelişmeler, salgın hastalıklar, çevre kirliliği, denetimci ve baskıcı yönetimler, yapay zekâ, iklim krizi gibi konular yer alır. Gelecekte ortaya çıkabilecek olası bireysel, toplumsal, psikolojik, ekonomik, biyolojik, ahlaksal, politik sorunlar dışında günümüz koşullarının geleceği nasıl şekillendireceğine dair bir savla okurun karşısına çıkan distopik anlatılar çocuğun çok boyutlu gelişiminde işlevsel bir rol üstlenebilir. Çocuk okurun insanlığın karşılaşacağı sorunları ya da mikro düzeyde bireyin, makro düzeyde ise insan türünün ödeyeceği bedeli sezmesine hizmet eder. Bu çalışmanın amacı çocuklar için yazılmış distopik yapıtlara ilişkin ortaokul öğrencilerinin görüşlerini ortaya koymaktır. Çalışmada nitel araştırma yönteminden yararlanılmıştır. Veri toplama araçlarından yarı yapılandırılmış görüşme yöntemi kullanılmıştır. Verilerin çözümlenmesi için içerik analizine başvurulmuştur. Araştırmanın çalışma grubunu ortaokula devam eden on üç (13) öğrenci oluşturmaktadır. Çalışma sonucunda katılımcılar yoğunlukla hak ve hukuk, doğa ve iklim, dijital çağ sorunlarına dikkat çekmişlerdir. Ortaokul öğrencilerinin distopik yapıtlardaki evreni ağırlıklı olarak kurgulanmış dünyalar, teknolojik ve fütüristik olarak kavradıkları; distopik yapıtlardaki karakterlerin toplumsal, kişilik, fiziksel, duygusal niteliklerine odaklandıkları; distopik evren katılımcılarda olumlu, olumsuz ve nötr duygular uyandırdığı görülmüştür. Ayrıca katılımcılar kurgusal akışı ağırlıklı olarak mutlu son, farklı beklenti kategorileriyle değerlendirmiştir. Katılımcıların yapıtları yoğunlukla duyarlık/farkındalık oluşturma ve yapıtın ilgi çekiciliği gerekçeleriyle tüm muhataplara, arkadaş çevresine, yöneticilere önerdikleri görülmektedir. Sonuç olarak distopik yapıtların çocuk okurda yerel ya da küresel sorunlara dönük bir duyarlık geliştirdiği, yeni ve özgün çözüm önerileri sunabildiği söylenebilir.
An Analysis on Conflict and Conflict Processes in Aslı Der's Children's and Youht Novels
(2024) Temür, Yağmur; Şen, Erhan
Yaşamın kendisi çatışma üzerine kuruludur. Bu nedenle erken yaşlardan itibaren çocuğun çatışmaları anlama ve bunları çözme konusunda bilinç edinmesi gerekmektedir. Örgün (formal) ya da yaygın (informal) eğitim ortamlarındaki çeşitli çalışmalar (yaratıcı drama, oyunla terapi, bibliyoterapi, video içerikleri…) dışında çocuk edebiyatı yapıtları çocuğun çatışma çözme becerisini destekleyecek araç gereçlerdendir. Bu yönüyle çalışmamızda Aslı Der'in çocuk romanlarındaki çatışma ve çatışma süreçleri incelenmiştir. Nitel araştırma deseninde yapılandırılan bu çalışmada verilerin toplanması için doküman incelemesine, verilerin çözümlenmesi için içerik analizine başvurulmuştur. Araştırmanın inceleme nesnelerini Aslı Der'in çocuk ve gençler için yazdığı 8 roman oluşturmaktadır. Söz konusu romanlar çatışma, çatışma türleri ve çatışma süreçleri bakımından incelenmiş, ulaşılan bulgular tablolar halinde sunulmuştur. Elde edilen bulgulara göre çözümlenen romanlarda çatışma türlerinden kişi-kişi çatışması en fazla sıklığa sahipken, kişi-doğa çatışması en az sıklığa sahiptir. Ayrıca romanlarda teknoloji-doğa çatışmasıyla karşılaşılmamıştır. Çatışmayı ortaya çıkaran ana nedenler olarak duygular ön plana çıkarken, tutum ise en az sıklığa sahip olmuştur. Çatışma çözümünde karakterlerin çoğunlukla etkin olduğu tespit edilmiştir. Çatışmalar sonuç açısından çoğunlukla dönüştürücü bir güce sahipken, kayıpla neticelenen sonuçlar en az sıklığa sahiptir. Sonuç olarak Aslı Der'in çocuk ve gençlere seslenen romanlarındaki çatışma biçimleri ve çözümleri, bunları ortaya çıkardığı sonuçların çocuk okurun psikolojik, sosyal, bilişsel ve ahlaksal gelişimlerini destekleyecek bir niteliğe sahip olduğu söylenebilir.
A Research on Vocabulary of Native Children Theater Texts Which Have Been Written Field of Child Literature From 1980 To Our Days
(2009) Şen, Erhan; Önay, Yılmaz
Çocuk edebiyatı, çocuğa özgü olan, yeni dünyalar sunan, çocuğu eğlendirirken eğitme amacı güden sanatsal bir etkinliktir.Çocuk edebiyatının çocuğa daha ilginç gelmesi, çocuk üzerinde kalıcı etki bırakması çocuğun anlam evrenine hitap etmesine bağlıdır.Çocuğun anlam evrenine hitap etmenin temelinde eserlerde kullanılan dilin taşıdığı söz varlığı unsurlarına ve bu unsurların özelliklerine bağlıdır.Bu amaçla çalışmamızda 1980'den günümüze çocuk edebiyatı alanında basılmış yerli çocuk tiyatrosu metinleri üzerinde inceleme yapılmıştır.Çalışmada 100 yerli çocuk tiyatrosu metninden seçilen 1000'er kelimeden oluşturulan 100.000 kelimelik havuzu temel alınmıştır. Bu havuzdan elde edilen bulgular tablolarla ve grafiklerle gösterilmiş ve yorumlanmışlardır.Çocuk tiyatrosu metinlerinde elde edilen kelime hazinesi ve söz varlığı unsurları, öğrencilerin kelime hazinesiyle ve tahkiyeli metinlerin (roman, hikaye, masal, efsane, destan) söz varlığıyla mukayese edilmiş ve yorumlanmıştır.
1980-2008 Yılları Arasında Yazılmış Yerli Çocuk Tiyatrosu Metinlerinin Söz Varlığı Açısından İncelenmesi
(2019) Şen, Erhan
Çocuklara seslenen yazınsal türlerin incelenmesinde yapılacak öncelikle çalışmalardan biri sözvarlığına dönük değerlendirmelerdir. Bu çalışmada da 1980-2008 yılları arasında yazılmış yerliçocuk tiyatrosu metinlerindeki söz varlığı öğeleri (sözcükler, özel adlar, ikilemeler, deyimler,atasözleri) belirlenmeye çalışılmıştır. Nitel araştırma yöntemine dayalı bu çalışmada verilerinçözümlenmesi için içerik çözümlemesinden yararlanılmıştır. Çalışmada 100 yerli çocuk tiyatrosumetni incelenerek 100.000 sözcüklük bir havuz oluşturulmuştur. Bu sözcük havuzunda belirlenenfarklı sözcük sayısı 7264’tür. Söz varlığı öğelerinden özel adlar en fazla sıklığa sahipkenatasözlerinin sıklık düzeylerinin en alt düzeyde olduğu görülmüştür. Ancak bazı araştırmalarınbulgularıyla karşılaştırıldığında bu metinlerin atasözü kullanımı yönünden yeterli bir sıklığa sahipolduğu söylenebilir. Geleneksel anlatılardaki karakterleri ve ulusal geçmişle ilgili kimlik, kurum vemekânları simgeleyen özel adlar bu metinlerde önemli bir sıklık düzeyine sahiptir. İkilemeleryönünden ise bu metinlerde çocuk tiyatrosu çalışmalarının temel amacını yansıtan bir seçiminegemen olduğu söylenebilir. Dayanışmanın önemini vurgulayan ya da birlikte güçlüklerinüstesinden gelme iletisini içeren ikilemelerin sıklık düzeyinin yüksek olduğu görülmüştür.
An Investigation on the Suitability of Bitlish Folk Tales for Children and Its Contribution To Values Education
(2020) Kardaş, Sezer; Şen, Erhan
Bu çalışmanın amacı Bitlis halk masallarının çocuğa uygunluğunu ve değerler eğitimine katkısını belirlemektir. Bu amaç çerçevesinde çalışmada 'nitel' araştırma yöntemi kullanılmıştır. Çalışmanın verilerini toplamak için nitel araştırma desenlerinden 'doküman taraması' yapılmıştır. Çalışmanın materyalini 60 adet Bitlis masalı oluşturmaktadır. Çalışmada veri toplama aracı olarak 'Masalların Çocuğa Uygunluğunu İnceleme Formu' ve 'Değer İnceleme Formu' kullanılmıştır. Bu formlar araştırmacı tarafından uzman görüşü alınarak hazırlanmıştır. Veri toplama araçlarıyla toplanan verilerin analizinde nitel analiz tekniklerinden 'betimsel analiz' yapılmıştır. Çalışmanın sonunda şu sonuçlara ulaşılmıştır: Bitlis masalları, konu, ana karakterler, olay örgüsü, mekân, zaman, öğretim ilkelerine uygunluk, düz anlatım, cümle özellikleri, kıssadan hisse çıkarma, mutlu son bakımlarından başarılı bulunmuş; tekerlemeler, doğru ve etkili anlatım, söz varlığı, imla ve noktalama, tasvirler, estetik ve dua bakımlarından ise yetersiz bulunmuştur. Değerler eğitimi bakımından Bitlis masallarının zengin içeriğe sahip olduğu belirlenmiştir. Masallarda en yoğun işlenen değerler; İnanç değeri (f=231), Yardımlaşma değeri (f=95), Problem çözme değeri (f=92), Dürüstlük değeri ( f=81), Sevgi değeri (f=68), Saygı değeri (f=65), Sağlık değeri (f=53), Arkadaşlık değeri (f=49), Aile değeri (f=49), Çalışkanlık değeri (f=46), Sorumluluk değeri (f=45), Cesaret değeri (f=41), Estetik değeri (f=41) Adalet değeri (f=36), Öz denetim değeri (f=21) olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Masallarda en az işlenen değerlerin ise Bilimsellik değeri (f=2), Nezaket değeri (f=7), Vatanseverlik değeri (f=9), Sabır değeri ((f=16) olduğu belirlenmiştir. Anahtar sözcükler: Bitlis masalları, çocuğa uygunluk, değerler eğitimi
Türkçe Eğitiminde Yakın Okuma Stratejisinden Yararlanma Üzerine Bir Çalışma (Bir Etkinlik Örneği)
(2020) Şen, Erhan
Son dönemlerde dil ve edebiyat eğitiminde önerilen metni anlama stratejilerden biri de yakın okumadır.Bu stratejiye ilişkin olarak Türkçe ders kitaplarında ve Türkçe Dersi Öğretim Programında (2018) kuramsalve pratik yönden bir eksiklik olduğu söylenebilir. Yakın okuma öğrencinin eleştirel düşünme, güç bir metniakademik yönden irdeleme, ayrıntıları sorgulama gibi yönlerden yetkinleşmesine hizmet eder. Bu nedenleTürkçe eğitiminde öğretmen ve öğrenciler yakın okumaya ilişkin bilinçlendirilmeli ve bu stratejininiçselleştirilmesi için fırsatlar yaratılmalıdır. Tarama modelinde betimsel bir yaklaşımla tasarlanan buçalışmanın temel amacı Türkçe eğitiminde yakın okuma stratejisinden nasıl yararlanılacağını bir etkinliktaslağıyla somutlaştırmaktır. Bu amaçla 8. sınıf öğrencilerinin seviyelerinin az üstünde olan ve çözümlenmesibir kılavuza gereksinim duyulan “İhtiyar Çilingir” adlı öyküye ilişkin yakın okuma temelli bir etkinlik taslağıhazırlanmıştır. Örnek etkinlikte öğrencinin özetleme becerisinin geliştirilmesi hedeflenmiştir. Yakınokumayla yapılandırılmış ve farklı amaca sahip (izleği kavrama, öyküsel bileşenleri kavrama gibi) çeşitlietkinlik taslakları hazırlanabilir. Ardından bu etkinlikler sınıf ortamında uygulanarak yakın okumastratejisinin etkililiği farklı açılardan değerlendirilebilir.
Examination of Published Tales of Different Cultures in Terms of Root Values
(2023) Aslan, Zafer; Şen, Erhan
Bu çalışmanın amacı farklı kültürlere (Afrika, Arap, Azerbaycan, Ermeni, İran, İskandinav, Japon, Kore, Rum, Rus, Sefarad Yahudileri, Türk) ait yayımlanmış masalları kök değerler (adalet, dostluk, dürüstlük, öz denetim, sabır, saygı, sevgi, sorumluluk, vatanseverlik, yardımseverlik) açısından incelemektir. Bu amaç doğrultusunda verilerin toplanması, analizi, bulguların sonuçlanması ve yorumlanmasında nitel araştırma deseni ve doküman incelemesi tekniği kullanılmıştır. Bu çalışma kapsamında 12 farklı kültüre ait masal kitaplarının içerisinden 50-54 sayfayı tamamlayacak şekilde masallar seçilmiş ve toplamda 70 masal, 2018 Türkçe Öğretim Programı'nda yer verilen kök değerler açısından incelenmiştir. Verilerin çözümlenmesinde betimsel analiz kullanılmış, elde edilen bulgular tablolara dönüştürülerek açıklamalar ve değerleri barındıran iletiler tabloların altında sunulmuştur. Çalışma iki bölümde ele alınmıştır. İlk bölümde kültürlere ait masallardaki değer dağılımı ayrı ayrı ele alınmış, ikinci bölümde ise kültürler ve tespit edilen kök değer ileti sayıları alınarak karşılaştırma yapılmıştır. Araştırma sonucunda en sık tespit edilen değerler yardımseverlik (f:151) ve sevgi (f:121) olurken en az tespit edilen değerler ise sabır (f:12), saygı (f:12), adalet (f:11) ve vatanseverlik (f:2) olmuştur. Kültürlere ait masallarda yer verilen toplam değer sayılarına baktığımız zaman da Afrika (f:63), Japon (f:50), Azerbaycan (f:49), Arap (f:44), İskandinav (f:43), İran (f:39), Ermeni (f:38), Türk (f:36), Rum (f:35), Rus (f:31), Kore (f:30) ve Sefarad Yahudileri (f:26) şeklinde bir sıralamanın oluştuğu görülmektedir. Bu verilerden yola çıkarak tüm değerleri barındırması açısından Afrika masallarının zengin bulunduğu fakat diğer kültürler de dâhil çoğu masalda sabır, saygı, adalet ve vatanseverlik değerleri başta olmak üzere bazı kök değerlere az yer verildiği ya da hiç yer verilmediği tespit edilmiştir. Çalışmanın son bölümünde alanyazınındaki diğer çalışmalarla tartışması yapılarak elde edilen sonuçlara göre önerilerde bulunulmuştur.
An Analysis of Cemil Kavukçu's Novels for Children in Terms of Symbolic Language
(2023) Kaçan, Nuray; Şen, Erhan
İnsan var olduğu günden bu yana kendini dil aracılığıyla ifade eder. Dili daha etkili kullanabilmesi ise gelişim süreci içinde gereken dil eğitimlerini almasına bağlıdır. Dünyaya gelen insan süreç içinde önce ailesinden zamanla çevresinden ve belli bir süre sonra eğitim- öğretim ortamından etkilenerek dili öğrenmektedir. Dili doğru yapılandıran bireyin simgesel dili öğrenmesi için nitelikli bir okur olması ve simgesel dil ögelerini iyi bilmesi gerekmektedir. Çocuğun düş dünyasını, daha iyi geliştirmesi ve sözcük dağarcığını zenginleştirmesi için simgesel dil ögeleri oldukça önemli olmaktadır. Bu çalışmanın temel amacı Cemil Kavukçu'nun çocuk romanlarını simgesel dil açısından incelemektir. Çalışmanın veri kaynağını Cemil Kavukçu'nun 11 çocuk romanı oluşturmaktadır. Çalışmada elde edilen veriler nitel araştırma yönteminin veri toplama tekniklerinden doküman incelemesi yoluyla toplanmış ve betimsel analiz yapılarak çözümlenmiştir. Araştırmanın sonucunda, Cemil Kavukçu'nun çocuk romanlarının simgesel dil açısından nitelikli yapıtlar olduğu görülmüştür. İnceleme konusu olan yapıtlarda simgesel dil ögelerinin tamamının görüldüğü belirlenmiştir. Ancak bazı yapıtlarda belirlenen simgesel dil ögelerine rastlanmamıştır. Yapıtlarda dilin söz varlığını gösterecek ölçüde deyim ögesine rastlanmıştır ancak atasözü yalnızca bir yapıtta görülmüştür. Yapıtlar, zengin simgesel ögelerle oluşturulmuş ve yazınsal nitelik açısından başarılı bulunmuştur. Yapıtlarda yer verilen simgesel ögelerin belli yaş düzeylerinde farklılaşması, çocuk okurun gelişiminin dikkate alındığını ve çocuğa görelik ilkesine uygun olarak yazıldığını ortaya koymuştur. Sonuç olarak Cemil Kavukçu'nun çocuk romanlarının simgesel dil açısından yetkin yapıtlar olduğu düşünülmektedir. Anahtar sözcükler: Cemil Kavukçu, çocuk, çocuk romanları, simge, simgesel dil.